İran’da 28 Aralık tarihinde Tahran’daki Kapalı Çarşı’da ekonomik gerekçelerle patlak veren ve kısa sürede ülke geneline yayılarak rejim hedefli bir nitelik kazanan eylemler şiddetini koruyor. Günlerdir dünyadan izole edilen ülkede, iletişim yasakları ilk kez sınırlı şekilde gevşetilirken, ABD’den gelen sert açıklamalar ve askeri müdahale sinyalleri bölgedeki tansiyonu zirveye taşıdı.
Başkent sokaklarında sıkıyönetim
Halkın dış dünya ile bağını koparan internet ve SMS yasağı devam etse de, yurt dışı telefon görüşmelerine günler sonra ilk kez dün imkan tanındı. Associated Press’e konuşan Tahran sakinleri, başkentin her köşesinde olağanüstü güvenlik önlemlerinin alındığını aktardı. Çevik kuvvet polislerinin kavşakları tuttuğu, Besic güçleri ile sivil giyimli görevlilerin sokaklarda devriye gezdiği bildirildi.
Güvenlik güçlerinin cop, kalkan ve göz yaşartıcı gazın yanı sıra pompalı tüfeklerle donatıldığı görülürken; bankaların, devlet binalarının ve ATM’lerin tahrip edilmesi nedeniyle finansal işlemlerin tamamen durma noktasına geldiği ifade edildi. Esnafın dükkanlarını açması için güvenlik güçlerince zorlandığı iddia edilirken, sokaklardaki yaya trafiğinin ise yok denecek kadar az olduğu kaydedildi.
Starlink terminalleri için ev baskınları
Protestoların teknolojik boyutu da baskıları beraberinde getirdi. Elon Musk’ın Starlink hizmetinin devreye girmesi üzerine güvenlik güçlerinin kentin kuzey bölgelerinde uydu terminali avına çıktığı ve anten bulunan binalara baskınlar düzenlediği öğrenildi. Şehirde konuşulan asıl korku ise Donald Trump’ın askeri müdahale iması oldu. Reuters ve diğer kaynaklara dayanan bilgilere göre, gösterilerdeki can kaybı rakamları konusunda derin bir uçurum bulunuyor; resmi makamlar 2 bin kişinin öldüğünü öne sürerken, muhalif kanat bu sayının 12 bine ulaştığını savunuyor.
Trump’tan sert mesaj: Yardım yolda
Daha önce müzakere sinyali veren ABD Başkanı Donald Trump, tutumunu sertleştirerek Truth Social üzerinden İranlı eylemcilere seslendi. "Vatansever İranlılar, protestoya devam edin, kurumlarınızı ele geçirin" diyen Trump, göstericilere yönelik şiddet durana kadar tüm görüşmeleri iptal ettiğini açıkladı. "Yardım yolda. MIGA (İran’ı Yeniden Büyük Yap)" ifadesini kullanan Trump, bu mesajını Detroit’teki konuşmasında da yineledi. Öte yandan Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt diplomasiyi öncelik olarak tanımlasa da, askeri gücün seçenekler arasında olduğunu belirtti.
Trump’tan ek yüzde 25 gümrük vergisi tehdidi
Krizin diplomatik ve ekonomik etkileri sınırları aşmaya başladı. Trump, İran ile ticari ilişkisini sürdüren ülkelere ABD ile ticaretlerinde yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Bu durum, 2024 yılında İran ile 5.68 milyar dolarlık ticaret hacmine sahip olan ve ABD ile %15 gümrük vergisi anlaşması bulunan Türkiye gibi ülkeleri doğrudan ilgilendiriyor.
ABD’den vatandaşlarına “Türkiye’ye gidin” çağrısı
ABD’nin sanal büyükelçiliği, vatandaşlarına Ermenistan veya Türkiye üzerinden İran’ı terk etme çağrısı yaparken; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile durumu telefonda görüştü. Uluslararası arenada en sert çıkışlardan biri de Almanya Başbakanı Friedrich Merz’den geldi. Merz, rejimin son günlerini yaşadığını savunurken, İranlı yetkililer bu açıklamaya Almanya’nın Gazze politikasını eleştirerek sert yanıt verdi.
İran Genelkurmay Başkanı Abdurrahim Musevi ise yaşananları "dış mihrakların" oyunu olarak niteleyerek, ABD ve İsrail’i ülkeye DEAŞ militanlarını göndermekle suçladı.