Orta Doğu eksenli askeri gerilimlerin küresel petrol fiyatlarını tırmandırması, Türkiye’de akaryakıt maliyetlerini rekor seviyelere taşıdı. Yarından itibaren motorin fiyatlarında beklenen yüzde 10,5 oranındaki artışla litre fiyatının 70 liraya yaklaşması öngörülürken, ekonomi yönetimi enflasyon üzerindeki baskıyı hafifletmek amacıyla harekete geçti. Bloomberg tarafından paylaşılan bilgilere göre, geçmiş yıllarda uygulanan ve fiyat artışlarının vergi yoluyla sübvanse edilmesini sağlayan eşel mobil sisteminin tekrar başlatılması için Hazine ve Maliye Bakanlığı kapsamlı bir analiz çalışması yürütüyor.
Bölgesel gerilimler küresel enerji piyasalarını ve pompa fiyatlarını doğrudan etkiliyor
Orta Doğu’da tırmanan askeri hareketlilik, özellikle ABD ve İsrail’in İran’a yönelik gerçekleştirdiği operasyonların ardından Körfez bölgesinde savaş atmosferinin oluşmasına neden oldu. Bu durum ham petrol fiyatlarının hızla yükselmesine yol açarken, yerel piyasada akaryakıt maliyetlerinde olağanüstü artışları beraberinde getirdi. Yarından itibaren geçerli olması beklenen düzenleme ile motorin fiyatlarının yaklaşık 70 lira sınırına dayanacağı tahmin ediliyor. Söz konusu maliyet artışlarının dezenflasyon sürecini tehlikeye atması üzerine, ekonomi kurmayları fiyatların stabilize edilmesi için alternatif çözümler üzerinde yoğunlaştı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı etki analizi sonuçlarına göre nihai kararını verecek
Bloomberg’ın haberine göre, pompa fiyatlarındaki keskin yükselişin önlenmesi amacıyla "eşel mobil" sisteminin geri getirilmesi masaya yatırıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından başlatılan ve sistemin mali etkilerini ölçen analiz çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte, bu hafta içerisinde konuya ilişkin kesin kararın verilmesi bekleniyor. Bu modelin hayata geçirilmesi durumunda devlet, vatandaşın ödeyeceği tutarın artmaması için kendi vergi gelirlerinden feragat ederek aradaki farkı karşılayacak.
Fiyat artışları Özel Tüketim Vergisi indirimleriyle dengelenecek
Eşel mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar veya döviz kuru kaynaklı artışların Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden absorbe edilmesi prensibiyle çalışıyor. Sistemin işleyiş mekanizmasına göre, örneğin maliyetler nedeniyle motorin fiyatının 20 kuruş artması gerektiğinde, devlet aynı miktarda ÖTV indirimi yaparak bu artışın tüketiciye yansımasını engelliyor. İlerleyen süreçte maliyetlerde bir düşüş gerçekleştiğinde ise yapılan indirimler kademeli olarak ÖTV tutarının artırılmasıyla yeniden dengeleniyor.
Jeopolitik şoklar nedeniyle 2021 yılında kaldırılan sistem tekrar değerlendiriliyor
Türkiye’de geçmişte uzun bir süre boyunca uygulanan bu mekanizma, 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurunda yaşanan aşırı hareketlilik sonrası sürdürülebilir bulunmadığı gerekçesiyle yürürlükten kaldırılmıştı. Ancak 2026 yılının ilk aylarında ortaya çıkan yeni jeopolitik şoklar ve enerji maliyetlerindeki ani yükseliş, enflasyonla mücadele kapsamında sistemin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kıldı. Ekonomi yönetimi, bu yöntemle hem tüketiciyi korumayı hem de genel fiyat istikrarını muhafaza etmeyi hedefliyor.