Tablet, telefon ve televizyonlar artık çocukların günlük yaşamının bir parçası. Doğumdan itibaren ekrana maruz kalan çocuklar için bu durum, gelişimsel riskler ve ebeveyn kaygılarını beraberinde getiriyor. Son yıllarda “ekransız büyütme” yaklaşımı tartışılırken, uzmanlar ve araştırmalar denge vurgusu yapıyor.
0–3 yaşta ekran tartışması
Uzmanlara göre bebekliğin ilk yılları, beynin en hızlı geliştiği dönem olarak öne çıkıyor. Bu dönemde yoğun ekran uyaranlarının, dikkat süresi, dil gelişimi ve motor beceriler üzerinde olumsuz etkiler yaratabildiği belirtiliyor. Dijital Bağımlılıkla Mücadele Derneği Başkanı Prof. Dr. Tuncay Dilci, erken yaşta ekrana maruz kalmanın çocuklarda algı yavaşlaması ve davranış sorunlarıyla ilişkilendirildiğini ifade ediyor.
Ekransız günler ne kazandırıyor
Aileler arasında yaygınlaşan “ekransız gün” uygulamaları dikkat çekiyor. Yapılan saha çalışmalarında, haftada bir gün dijital araçlardan uzak kalmanın aile içi iletişimi güçlendirdiği ve çocukların alternatif beceriler geliştirmesine katkı sunduğu gözlemlendi. Ekransız zamanlarda çocukların oyun kurma, hayal gücü kullanma ve fiziksel hareketliliklerinin arttığı belirtiliyor.
Katı yasaklar ters etki yaratabilir mi
Araştırmalar, ekranın tamamen yasaklanmasının her zaman beklenen sonucu vermediğini ortaya koyuyor. Kuzey Amerika’da yapılan bazı çalışmalar, teknolojiye aşırı kısıtlamayla büyüyen çocukların ilerleyen yaşlarda dijital araçlara daha yoğun ilgi gösterebildiğini gösteriyor. Bu durum, “yasak meyve” etkisi olarak tanımlanıyor.
Araştırmalar ne söylüyor
Amerikan Pediatri Akademisi, son yıllarda ekran süresinden çok içeriğin niteliğine odaklanılması gerektiğini vurguluyor. Kurum, ebeveynlere yaşa uygun, eğitici ve birlikte kullanılan dijital içeriklere yönelmeyi öneriyor.
Öte yandan Colorado Üniversitesi’nde yapılan geniş katılımlı bir araştırma, çocukluk dönemindeki ekran kısıtlamalarının, yetişkinlikteki teknoloji kullanım süresini sınırlı ölçüde etkilediğini ortaya koydu. Araştırma, asıl belirleyici unsurun aile rehberliği ve sosyal çevre olduğunu gösteriyor.
Dengeli yaklaşım öne çıkıyor
Uzmanlar, ekranı tamamen dışlamak yerine kontrollü ve bilinçli kullanımın önemine dikkat çekiyor. Spor, sanat, okuma ve doğa etkinlikleriyle desteklenen bir günlük rutin, çocukların dijital dünyayla sağlıklı bir ilişki kurmasını kolaylaştırıyor. Ekransız büyütme tartışmaları sürerken, ortak görüş çocukların teknolojiyle bağının yasaklarla değil, rehberlikle şekillendirilmesi gerektiği yönünde.