İsveç'te organize suç örgütlerinin küçük yaştaki çocukları kullanarak gerçekleştirdiği şiddet eylemlerindeki artış, hükümeti cezai ehliyet sınırını aşağı çekmeye itti. Adalet Bakanı Gunnar Strommer tarafından yapılan açıklamalarda, ülkenin içinde bulunduğu durum "acil durum" olarak nitelendirilirken, çocukların suç ağlarına dahil edilmesini engellemenin hükümetin en öncelikli görevlerinden biri olduğu vurgulandı. Yaz aylarında yürürlüğe girmesi öngörülen düzenleme, ülkedeki hukukçular ve emniyet birimleri arasında geniş çaplı bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Düzenleme sadece belirli ve ağır suç tiplerini kapsayacak
Adalet Bakanı Gunnar Strommer, kamuoyunda oluşan endişelere yanıt vererek, bu önerinin tüm suçlar için genel bir yaş düşürümü anlamına gelmediğinin altını çizdi. Bakan Strommer, düzenlemenin sadece cinayet, cinayete teşebbüs, bombalama olayları, ağır silah kaçakçılığı ve tecavüz gibi "en ciddi suçlar" kapsamında uygulanacağını ifade etti.
Hazırlanan tasarıya göre, bu tür ağır suçları işleyen 13 ve 14 yaşındaki çocukların bazı özel durumlarda hapis cezasıyla karşı karşıya kalması mümkün hale gelecek. İsveç Ulusal Suç Önleme Konseyi tarafından paylaşılan verilere göre; ülkede 15 yaş altındaki şüphelilerin dahil olduğu suç kayıtları son 10 yıl içerisinde iki katlık bir artış gösterdi.
Başbakan Kristersson çocukların acımasızca istismar edildiğini vurguladı
2022 yılında organize suçlarla mücadele sözü vererek yönetime gelen mevcut hükümet, daha önce yaptırdığı bir araştırmada cezai sorumluluk yaşının 14'e indirilmesi tavsiyesiyle karşılaşmıştı. Ancak gelinen noktada Başbakan Ulf Kristersson, eylül ayında yaptığı açıklamada sınırın 13'e çekileceğini teyit etti.
Başbakan Kristersson, çocukların ağır suçlar işletilmek üzere çeteler tarafından "acımasızca istismar edildiğini" belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Hem bu çocukları hem de potansiyel kurbanlarını korumak için hükümet, bu tür acımasız istismara karşı güçlü önlemler alıyor."
Bu doğrultuda hazırlanan taslak, görüş bildirmeleri için 126 farklı kamu kurumuna ve sivil toplum kuruluşuna iletildi.
Emniyet birimleri ve hukukçular yaş sınırının düşürülmesine karşı çıkıyor
Hükümetin kararlı tutumuna rağmen, polis teşkilatı, cezaevi yetkilileri ve savcılık makamlarından projeye yönelik ciddi itirazlar yükseliyor. Kasım ayında bir açıklama yapan emniyet yetkilileri, yaş sınırının düşürülmesinin suç örgütlerini daha da küçük yaştaki çocukları saflarına katmaya teşvik edebileceği uyarısında bulundu.
Cezaevi ve denetimli serbestlik hizmetleri ise mevcut sistemin bu yaş grubundaki çocuklarla ilgilenecek donanımda olmadığını, çocukların cezaevinde tutulmasının hak ihlallerine yol açabileceğini savunuyor. Kuruluşlar, suça sürüklenen çocukların cezalandırılmak yerine farklı gözetim yöntemleriyle topluma kazandırılması gerektiğini belirtiyor.
Tasarının siyasi hedefler taşıdığı iddiaları gündemde
Hükümetin sosyal medyaya yaş sınırı getirme ve çetelerin dijital platformlar üzerindeki etkisini kırma çabalarına rağmen, muhalefet ve yerel yöneticiler yasaya yönelik eleştirilerini sürdürüyor. Yerel yönetici Fredrik Hjulström, SVT'ye yaptığı açıklamada, teklifin somut verilere dayanmadığını ve çocukların bakım görmesi gerektiğini savunarak, yasanın eylül ayındaki genel seçimler öncesinde "siyasi puan toplama" amacı güttüğünü iddia etti.
Avukat Johan Eriksson ise çetelerin çocukları hedef almasını engelleme niyetini desteklemekle birlikte, yaş sınırını düşürmenin beklenenin aksine "ters tepebileceğini" dile getirdi. Eleştirileri dikkate aldıklarını belirten Bakan Strommer ise durumun vahametinin arttığını savunmaya devam ediyor. Tasarı, bir sonraki aşamada yasaların hukuka uygunluğunu denetleyen İsveç Yasama Konseyi'ne sunulacak.
İsmail Abdo ve Rawa Majida arasındaki çatışmalar şiddeti tırmandırdı
İsveç'te güvenlik ortamının bozulması, büyük oranda "Rumba" çetesi lideri İsmail Abdo ile "Foxtrot" çetesi lideri Rawa Majida arasındaki kanlı rekabete bağlanıyor. Geçtiğimiz yıl temmuz ayında Türkiye'de yakalanan Abdo ile eski ortağı Majida arasındaki mücadele, 2023 yılında Abdo'nun annesinin Uppsala'da öldürülmesiyle daha da şiddetlendi.
Ülkenin imajına zarar veren bu çatışmalar, ordunun devreye girmesine neden olacak kadar ciddi boyutlara ulaştı. Ayrıca İsveç istihbarat servisi Sapo, iki yıl önce İran'ın İsveçli çete üyelerini İsrail hedeflerine yönelik saldırılar için kullandığını ileri sürmüştü. 2024 yılı polis raporuna göre ülkede 14 bin kişinin aktif çete üyesi olduğu, 48 bin kişinin ise bu yapılarla bağlantısı bulunduğu tahmin ediliyor.
Türkiye'deki mevcut yasal düzenlemeler ne?
İsveç'teki tartışmalar sürerken, Türkiye'de çocukların cezai sorumluluğu Türk Ceza Kanunu'nun 31. maddesi ile kesin sınırlarla çizilmiş durumda. Türkiye'de 12 yaşından küçük çocukların cezai sorumluluğu bulunmazken, bu çocuklar hakkında sadece güvenlik tedbirlerine başvurulabiliyor.
12-15 yaş grubundaki çocuklarda, işlenen fiilin hukuki anlamını kavrama yeteneği incelenerek sınırlı bir sorumluluk tayin edilirken; 15-18 yaş grubundakilerin algılama yeteneğinin olduğu kabul ediliyor ancak yaş küçüklüğü nedeniyle cezalarda indirime gidiliyor. Kasten öldürme gibi ağır suçlarda Çocuk Ağır Ceza Mahkemeleri yetkili olsa da, verilen cezalar her halükarda yetişkinlere oranla daha düşük seviyelerde tutuluyor.