Türkiye genelinde çalışan mağduriyetine neden olan ve "elden maaş" olarak bilinen kayıt dışı ücret ödeme uygulamalarına karşı Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) denetim mekanizmalarını harekete geçirdi. Gelişmiş yazılım sistemleri ve çapraz kontrol yöntemlerini kullanan kurum, özellikle nitelikli personelin resmi kayıtlarda asgari ücretli gösterilmesi gibi usulsüzlükleri mercek altına aldı. Yapılan incelemeler neticesinde, maaş gizleme yoluna gittiği tespit edilen işverenler, ağır idari para cezaları ve geriye dönük prim ödemeleriyle karşı karşıya kalacak.
Yazılım destekli çapraz kontrollerle ücret usulsüzlükleri tespit ediliyor
SGK bünyesindeki denetmenler, şüpheli gördükleri vakalarda sadece resmi bordro kayıtlarını incelemekle yetinmeyerek çok boyutlu bir araştırma süreci yürütüyor. İncelemeler kapsamında banka hesap hareketleri, kredi kartı harcamaları ve iş yerindeki diğer personelin beyanları delil niteliğinde değerlendiriliyor. Özellikle nitelikli iş gücünün sistem üzerinde asgari ücretli olarak bildirilmesi, kurumun güncel teknolojik altyapısı sayesinde kolaylıkla saptanabiliyor.
Bir çalışanın banka hesabına yatırılan asgari ücretin dışında, düzenli periyotlarla işveren veya muhasebe birimi tarafından elden veya "havale/EFT" yöntemiyle ek ödeme alması durumu, kurum tarafından "ücret gizleme" faaliyeti olarak nitelendiriliyor. Bu tür bir tespitin yapılması, ilgili işveren için yasal yaptırım sürecinin başlangıcı anlamına geliyor.
Eksik bildirilen maaşlar için geriye dönük beş yıllık işlem uygulanacak
Denetimler neticesinde maaş ödemelerinin eksik bildirildiği kanıtlanan işletmeler için ağır mali yükümlülükler öngörülüyor. SGK, zaman aşımı süresi olan geriye dönük 5 yılı kapsayacak şekilde işlem başlatarak eksik yatırılan tüm primleri yasal faiziyle birlikte işverenden tahsil ediyor. Bunun yanı sıra, her bir ay ve düzenlenen her bir belge için asgari ücretin katları tutarında idari para cezası uygulanıyor.
Mali yaptırımlar sadece nakdi cezalarla sınırlı kalmıyor; usulsüzlük tespit edilen iş yerleri, devlet tarafından sağlanan sigorta prim teşviklerinden mahrum bırakılarak yasaklı statüsüne alınıyor. Uzmanlar, söz konusu cezai işlemlerin birçok işletme açısından iflas riskine varabilecek düzeyde ciddi bir mali yük oluşturabileceğine dikkat çekiyor.
Elden alınan ödemeler çalışanların gelecekteki haklarını kısıtlıyor
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan uzmanlar, ücretinin bir bölümünü kayıt dışı alan çalışanları bekleyen riskler konusunda uyarılarda bulunuyor. "Bugün cebinize giren para aynı olabilir ancak geleceğinizden çalıyorsunuz" ifadesini kullanan yetkililer, elden maaş almanın çalışanlar üzerinde üç temel kayba yol açtığını vurguluyor.
Bu kapsamda, primlerin asgari ücret üzerinden yatırılması nedeniyle emeklilik döneminde en alt sınırdan maaş alınması, işten ayrılma durumunda kıdem ve ihbar tazminatlarının gerçek ücret yerine bankaya yatan düşük tutar üzerinden hesaplanması ve resmi gelirin düşük görünmesi sebebiyle banka kredi limitlerinin kısıtlanması gibi mağduriyetler yaşanıyor. Çalışanların, e-Devlet platformundaki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranından primlerini kontrol etmeleri önerilirken, bir usulsüzlük durumunda ALO 170 hattı üzerinden isimsiz ihbar hakkına sahip oldukları hatırlatılıyor.