Alzheimer ve bunama riskini düşürebilir

Araştırma, Alzheimer ve bunama riskini değerlendiren uzun soluklu çalışmalar arasında öne çıkıyor. Çalışmada, ortalama yaşı 39 olan 793 yetişkin 16 yıl boyunca izlendi. Araştırmanın başında katılımcıların kanındaki vitamin D seviyeleri ölçüldü ve 30 nanogram/mL’nin üzerindeki seviyeler “yüksek”, altında olanlar “düşük” olarak sınıflandırıldı.

16 yılın sonunda katılımcılar beyin taramalarına tabi tutuldu. Taramalarda, tau ve amyloid beta protein seviyeleri incelendi. Tau proteini, Alzheimer hastalığıyla yakından ilişkili ve beyin hücrelerinde biriken bir belirteç olarak biliniyor. Çalışmanın sonuçları, orta yaşta yüksek vitamin D seviyelerine sahip kişilerin tau protein seviyelerinin daha düşük olduğunu ortaya koydu. Ancak vitamin D ile amyloid beta proteini arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı.

Orta yaşta risk faktörlerini yönetmek, beyin sağlığı için elzem

Araştırmada ayrıca katılımcıların yaş, cinsiyet ve depresyon belirtileri gibi faktörler de dikkate alındı. Bulgular, vitamin D seviyelerinin beyin sağlığında önemli bir etkisi olabileceğini, özellikle orta yaşın risk faktörlerini değiştirmek için kritik bir dönem olduğunu gösteriyor. Mulligan, “Orta yaşta risk faktörlerini yönetmek, uzun vadede bunama riskini azaltmada büyük fark yaratabilir” dedi.

Araştırmanın sınırlılıklarına da dikkat çekiliyor. Örneğin, katılımcıların vitamin D seviyeleri sadece bir kez ölçüldü; zaman içinde değişimler izlenmedi. Ayrıca katılımcıların sadece %5’inin vitamin D takviyesi kullandığı rapor edildi. Bu nedenle, sonuçlar vitamin D’nin doğrudan beyin sağlığını iyileştirdiğini kanıtlamıyor; yalnızca bir ilişkiyi işaret ediyor.

Güneş ışığı alın, dengeli beslenin

Uzmanlar, orta yaşta vitamin D seviyelerinin korunmasının potansiyel olarak beyin sağlığını destekleyebileceğini ve bunama riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtiyor. Güneş ışığı almak, dengeli beslenmek ve gerekirse doktor kontrolünde takviye kullanmak, bu amaçla atılabilecek adımlar arasında gösteriliyor.

Bu çalışma, orta yaşta sağlıklı yaşam alışkanlıklarının uzun vadede beyin sağlığı üzerinde kalıcı etkiler yaratabileceğini bir kez daha ortaya koyuyor. Araştırmacılar, gelecekte yapılacak ek çalışmalarda vitamin D’nin Alzheimer ve bunama üzerindeki rolünün daha net anlaşılmasını umuyor.

GPR133: Kemik sağlığının gizli anahtarı

Osteoporoz, kemikleri zayıflatarak kırılma riskini artıran ve çoğunlukla sessiz ilerleyen bir hastalık. Almanya’da yaklaşık altı milyon kişi bu durumdan etkileniyor ve çoğu kadın. Özellikle yaşlanma ve menopoz sonrası kadınlarda kemik yoğunluğu doğal olarak düşüyor. Mevcut tedaviler bazen yan etkilere sahip olabiliyor veya yeterince etkili olmayabiliyor. Bu nedenle bilim insanları, kemikleri daha güvenli ve etkili biçimde güçlendirecek yeni yöntemler araştırıyor.

Leipzig Üniversitesi’nden araştırmacılar, GPR133 adlı reseptörün kemik sağlığında önemli bir role sahip olduğunu ortaya koydu. Bu reseptör, hücrelerin yüzeyinde yer alıyor ve vücuttaki sinyalleri ileterek birçok süreci kontrol ediyor. Yapılan çalışmalarda, bu reseptörün işlevsiz olduğu farelerde erken yaşta kemik yoğunluğu düşüklüğü görüldü. Bu durum, insanlardaki osteoporoza oldukça benziyor ve reseptörün kemik yapımında kritik bir görev üstlendiğini gösteriyor.

Kemik gücünü arttırmak mümkün

Araştırmacılar, bilgisayar destekli tarama yöntemleriyle GPR133’ü aktive edebilecek molekülleri inceledi ve AP503 adlı bileşiği keşfetti. Fareler üzerinde yapılan deneylerde, AP503 hem sağlıklı hem de osteoporozlu kemiklerde yoğunluğu artırdı.

Kemikler sürekli olarak yenilenir. Bu süreci osteoblastlar (yeni kemik yapan hücreler) ve osteoklastlar (eski kemikleri parçalayan hücreler) dengeler. GPR133, bu dengeyi kontrol ederek osteoblastları aktive eder ve osteoklastların faaliyetini azaltır. AP503, vücudun doğal kemik güçlendirme mekanizmasını taklit ederek aynı dengeyi sağlar ve sonuç olarak daha güçlü, daha yoğun kemikler ortaya çıkar.

Yaşlı nüfus için çifte fayda içeriyor

GPR133’ün aktive edilmesi yalnızca kemikleri güçlendirmekle kalmıyor, aynı zamanda kas sağlığını da iyileştiriyor. Bu durum, özellikle yaşlı bireylerde düşme ve kırık riskini azaltıyor ve bağımsız yaşamı destekliyor. Araştırmacılar, AP503 ve GPR133’ün potansiyelini daha iyi anlamak için çalışmalarını sürdürüyor ve farklı hastalıklara uygulanabilirliğini araştırıyor.

Bu keşif, Leipzig Üniversitesi’nde on yılı aşkın süredir yürütülen yapışkan GPCR reseptörleri araştırmalarının bir sonucu. Üniversite, bu alanda uluslararası tanınırlığa sahip ve araştırmalar, bu reseptörlerin nasıl çalıştığını ve yeni tedaviler için nasıl hedeflenebileceğini anlamada öncülük ediyor.

Bu keşif neden önemli?

Osteoporoz genellikle sessiz ilerleyen bir hastalık olarak bilinir; kemik kaybı fark edilmeden ilerleyebilir ve çoğu zaman ilk belirti, kırıkla ortaya çıkar. GPR133’ün kemik gücünü düzenleyen kritik bir hedef olarak tanımlanması, gelecekte yalnızca kemik kaybını yavaşlatan değil, aynı zamanda kemikleri yeniden güçlendiren tedavilerin geliştirilmesine olanak tanıyor.

AP503’un insanlar üzerinde güvenli ve etkili olup olmayacağını belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Ancak bulgular, yaşam boyu güçlü ve sağlıklı kemiklere sahip olmanın mümkün olabileceğine dair önemli bir işaret sunuyor.

Depresyon sadece ruh hâlini değil, aynı zamanda uyku problemleri, sindirim bozuklukları, tansiyon ve kalp atışında değişiklikler gibi fiziksel semptomları da beraberinde getirebiliyor. Bu belirtiler, otonom sinir sistemi işlev bozukluğu durumunda da ortaya çıkabiliyor. Bu sistemdeki düzensizlik, mitokondriyi zorlayarak kalp fonksiyonunu azaltabilir ve doğru kan dolaşımını engelleyebilir.

Otonom bozukluk tedavisi depresyonu hafifletebilir

Brain Medicine dergisinde yayımlanan bir gözlemsel çalışmada, otonom bozukluk tedavisi gören ve tedaviye dirençli depresyon yaşayan bazı hastaların depresyon semptomlarında iyileşme görüldü. Araştırmacılar, karmaşık depresyon vakalarının bazen sistemik kökenli olabileceğini ve bu durumun yeni tedavi seçenekleri sunabileceğini belirtiyor.

Pato: “Belki hastanın sorunu değil, tanı çerçevesinin sorunu”

Çalışmanın yazarlarından psikiyatrist Michele Pato, “Uzun yıllar tedaviye dirençli depresyon, bir mahkûmiyet olarak kabul edildi; oysa bir soru olmalıydı.” dedi. Pato, hastanın belirtilerinin çoğu otonom bozuklukla ilişkiliyse, doktorların bunu dikkate alması gerektiğini vurguladı.

Araştırmada, 8.000’den fazla otonom bozukluk hastası izlendi; 2.000’den fazlası depresyon veya depresyona benzer belirtilere sahipti ve ilaçlarla iyileşmemişti. Araştırmacılar, sempatik ve parasempatik sinir yanıtlarını daha doğru ölçmek için kalp aktivitesine ek olarak solunum fonksiyonunu da izleyen bir yöntem kullandı.

Çalışma başlangıcında, depresyon veya benzer semptomları olan hastaların çoğu ortostatik disfonksiyon (oturup kalkarken baş dönmesi, tansiyon sorunları) yaşıyordu. Yarısından fazlasında ise parasempatik aşırı aktiviteye bağlı uyku sorunları, stres, bulantı ve bayılma gibi belirtiler vardı.

9–12 ay süren tedavi boyunca, hastalara kalp-dolaşım fonksiyonunu iyileştiren ilaçlar veya hafif egzersiz ve mitokondriyi koruyan antioksidanlar gibi non-farmakolojik yöntemler uygulandı. Tüm hastalar, tedavi planı ne olursa olsun depresyonla ilişkili bazı belirtilerinde iyileşme yaşadı.

Depresyon belirtileri kan akışı sorunundan kaynaklanıyor

Araştırmacılar, otonom bozukluğu olan hastalarda azalan kalp-dolaşım fonksiyonunun, gün boyunca ayakta dururken beyne yeterince oksijen ve besin gitmesini engellediğini belirtti. Bu durum, hastaların bildirdiği beyin sisi ve depresif ruh hâli semptomlarına yol açıyor olabilir.

Nörolog Joseph Colombo, “Hastalar psikiyatrik açıdan tedaviye dirençli değildi. Beyinlerine kan gitmiyordu. Sempatik sistem kanı yukarı taşımıyor, parasempatik sistem damarları yanlış zamanda genişletiyordu veya ikisi birden. Dengesizlik düzeltildiğinde depresyon semptomları kayboldu; depresyonu değil, onun maskesini tedavi ettik” dedi.

Araştırmacılar, çalışmanın otonom bozukluk merkezlerinde yapılmış olmasının hasta seçimini etkileyebileceğini ve depresyonun standart psikiyatrik ölçeklerle doğrudan ölçülmediğini belirtti. Gelecekte, otonom bozukluk tedavisinin, tedaviye dirençli depresyon standart tedavisiyle karşılaştırıldığı çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulandı.

Bakan Tekin’den kritik yazı: YÖK, ÖSYM ve TÜBİTAK sürece dahil edildi

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda öğrencilerin sahip olması gereken becerilerin nasıl ölçüleceğine ilişkin kapsamlı bir rehber hazırlandı. “Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu” adı verilen bu çalışma, yalnızca merkezi sınavlar için değil; okul içi yazılılar, ders kitapları ve yardımcı kaynakların hazırlanmasında da temel referans olarak kullanılacak şekilde tasarlandı. Böylece ölçme-değerlendirme süreçlerinde ülke genelinde ortak bir yaklaşım oluşturulması amaçlanıyor.

Kılavuzun oluşturulma süreci de geniş kapsamlı bir saha çalışmasına dayanıyor. Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen pilot uygulamalar, Türkiye genelinde belirlenen 12 ilde gerçekleştirildi. Bu süreçte hem ortaokul hem de lise düzeyinde binlerce öğrencinin katılımıyla sınavlar yapıldı. Temel eğitim düzeyinde 6. sınıf öğrencilerinden oluşan 4 bini aşkın öğrenci, ortaöğretim düzeyinde ise 10 bini aşkın 10. sınıf öğrencisi bu çalışmalara dahil edildi. Toplamda 14 binden fazla öğrencinin katılımıyla elde edilen veriler, yeni sistemin altyapısını oluşturdu.

Pilot uygulamalar yolu aydınlatıyor

Pilot uygulamalar sırasında yalnızca test sonuçları değil, öğrencilerin düşünme süreçlerini ortaya koyan nitel veriler de dikkate alındı. Öğrencilerle yapılan bilişsel görüşmeler ve “sesli düşünme” yöntemleri sayesinde, soruların nasıl algılandığı ve çözüldüğü detaylı biçimde analiz edildi. Elde edilen bulgular doğrultusunda hazırlanan kılavuzda, öğrencinin öğrendiği bilgiyi yeni ve gerçek hayatla ilişkili durumlarda ne ölçüde kullanabildiği temel kriter olarak belirlendi. Bu yaklaşım, klasik ezber odaklı ölçme sisteminden uzaklaşılarak, bilgiyi yorumlama, transfer etme ve uygulama becerilerini ön plana çıkarıyor.

Hazırlanan kılavuzda ayrıca soru yazım süreçlerinin daha sistematik hale getirilmesi için çeşitli öneriler, kontrol listeleri ve örnek uygulamalara da yer verildi. Bu sayede sahada karşılaşılan yapısal sorunların azaltılması, soru kalitesinin artırılması ve ölçme-değerlendirme alanında ortak bir dilin oluşturulması hedefleniyor. Eğitimcilerden soru hazırlayıcılarına kadar geniş bir kesimi ilgilendiren bu düzenleme, öğretim süreçleri ile ölçme araçları arasındaki uyumu da güçlendirmeyi amaçlıyor.

Yeni modelde hedef: Bilgiyi değil, beceriyi ölçen sınav sistemi

Bakanlık tarafından yapılan değerlendirmelerde, yeni yaklaşımın yalnızca akademik başarıyı değil; öğrencilerin zihinsel, duygusal, sosyal ve ahlaki gelişimini birlikte ele alan bir eğitim anlayışını desteklediği vurgulandı. Bu doğrultuda ölçme-değerlendirme süreçlerinin de sadece sonuç odaklı değil, öğrenmeyi geliştiren ve yönlendiren bir araç olarak konumlandırılması gerektiği ifade edildi.

Hazırlanan “Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu”nun, bundan sonraki süreçte merkezi sınavlardan okul içi değerlendirmelere kadar geniş bir alanda zorunlu başvuru kaynağı olarak kullanılacağı belirtildi. Bu kapsamda tüm ilgili kurum, kuruluş ve eğitim paydaşlarının söz konusu rehberi esas alarak hareket etmesi gerektiğinin altı çizildi. Yeni düzenleme ile birlikte Türkiye’de sınav sisteminin daha adil, geçerli ve beceri temelli bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor.

İştahsızlıkta, bağışık yanıtının parmağı var

Şimdi, UC San Francisco araştırmacıları, bağırsaktaki bağışıklık yanıtı ile beyin arasındaki biyolojik yolu tanımladı. Çalışma, bağışıklık sisteminden gelen sinyallerin iştahı aktif olarak azaltabileceğini gösteriyor.

Araştırmanın ortak yazarlarından David Julius, "Bizim cevaplamak istediğimiz soru, sadece bağışıklık sisteminin parazitlerle nasıl savaştığı değil, sinir sistemini nasıl devreye soktuğu ve davranışı değiştirdiğiydi. Bunun çok zarif bir moleküler mantığı olduğu ortaya çıktı." dedi.

Çalışma, 25 Mart’ta Nature dergisinde yayımlandı ve bağırsak hücrelerinin birbirleriyle beklenmedik bir şekilde iletişim kurduğunu ortaya koydu. Bu keşif, gıda intoleransları ve irritabl bağırsak sendromu gibi çeşitli sindirim sorunlarını anlamaya da yardımcı olabilir

Bağırsak hücreleri beyinle nasıl konuşuyor?

Araştırma, bağırsakta bulunan iki sıra dışı hücre türüne odaklandı. Tuft hücreleri parazitleri algılayan ve bağışıklık savunmasını başlatan dedektörler olarak görev yaparken, enterokromaffin (EC) hücreleri beyine sinyal gönderen kimyasal mesajlar salgılıyor. EC hücreleri bulantı, ağrı ve bağırsak rahatsızlığı gibi hislerden sorumlu olsa da, tuft hücreleriyle doğrudan iletişim kurup kurmadıkları net değildi. "Laboratuvarımız uzun süredir, tuft hücrelerinin parazitik enfeksiyona yanıt verdikten sonra diğer hücre türlerine nasıl sinyal gönderdiğini inceliyordu," dedi ortak yazar ve Richard Locksley.

Araştırmada, birinci yazar Koki Tohara, genetik olarak tasarlanmış sensör hücreleri tuft hücrelerinin yanına yerleştirdi. Tuft hücreleri parazitlerin salgıladığı süksinat bileşiği ile temas ettiğinde sensör hücreler ışıldadı. Bu, tuft hücrelerinin normalde sinir hücrelerinde görülen asetilkolin adlı bir iletişim molekülünü salgıladığını gösterdi. Laboratuvar ortamında yetiştirilen bağırsak dokusuna asetilkolin uygulandığında, EC hücreleri serotonin salgılayarak vagus sinirleri aracılığıyla beyine sinyal gönderdi. "Tuft hücrelerinin, nöronların yaptığı bir şeyi, ama tamamen farklı bir mekanizma ile yaptığını bulduk," dedi Tohara. "Asetilkolin kullanıyorlar, ancak nöronların kullandığı hücresel araçlar olmadan bunu yapıyorlar."

İştahta gecikmeli etki görülüyor

Araştırmacılar, tuft hücrelerinin asetilkolini iki aşamalı olarak saldığını da buldu. Bu, iştah kaybının genellikle enfeksiyonun hemen başında değil, biraz sonra ortaya çıkmasının nedenini açıklıyor. İlk olarak, tuft hücreleri kısa bir asetilkolin patlaması yapıyor. Bağışıklık yanıtı arttıkça ve tuft hücreleri çoğaldıkça, aynı sinyali yavaş ve sürekli bir şekilde salgılamaya başlıyor. Bu uzun süreli sinyal EC hücrelerini harekete geçiriyor ve beyine mesaj gönderiyor. "Bu, enfeksiyon başladığında kendinizi iyi hissetmenizin, ancak enfeksiyon yerleştiğinde hasta hissetmeye başlamanızın nedenini açıklıyor," dedi Julius. "Bağırsak, tehdidin gerçek ve sürekli olduğunu doğrulamadan önce beynin davranışınızı değiştirmesini istemiyor."

Bağırsak rahatsızlıkları için önem taşıyan bir çalışma oldu

Araştırma ekibi, bu yolun laboratuvar dışında davranışı etkileyip etkilemediğini test etmek için parazitik solucanlarla enfekte fareleri inceledi. Normal tuft hücre işlevine sahip fareler, enfeksiyon ilerledikçe daha az yemek yedi. Asetilkolin üretemeyen tuft hücreleri olan fareler ise normal şekilde yemeye devam etti. Bu, sinyal yolunun doğrudan iştah değişikliklerini tetiklediğini doğruladı. "Tuft hücrelerinin çıktısını kontrol etmek, bu enfeksiyonlarla ilişkili fizyolojik yanıtları kontrol etmenin bir yolu olabilir," dedi Locksley. "Bu, yalnızca parazitler için değil, daha geniş bağırsak rahatsızlıkları için de önem taşıyabilir."

Tuft hücreleri yalnızca bağırsakta değil, hava yolları, safra kesesi ve üreme sisteminde de bulunuyor. Yeni keşfedilen bu sinyal yolundaki bozukluklar, irritabl bağırsak sendromu, gıda intoleransları ve kronik iç organ ağrıları gibi durumlarda rol oynayabilir. Araştırma, University of Adelaide’den Stuart Brierly ve ekibi ile iş birliği içinde yürütüldü.

İlçe Emniyet Amiri Kankal: “İlçemizin her şeyi”

Yığılca İlçe Emniyet Amiri Musa Kankal, Fırat’ın sadece bir misafir değil, ekipten biri gibi görüldüğünü vurguladı. Kankal, özel bireylerle ilgili toplumsal farkındalığı artırmak amacıyla Fırat ile düzenli olarak bir araya geldiklerini belirterek, “O da bizim gönüllü polisimiz. İlçemizin her şeyi. Her zaman yanımızda ve her konuda bize yardımcı oluyor. Biz de ona bu kimliği vererek yanında olduğumuzu göstermek istedik.” dedi.

Fırat’ın trafik denetimlerinde büyük bir ciddiyetle görev aldığını ifade eden Kankal, onun hem vatandaşlarla güçlü bir iletişim kurduğunu hem de polislik mesleğine duyduğu sevgiyi sahaya yansıttığını söyledi.

Öztürk: “Polis olacağım, başka bir şey istemiyorum”

Polislere duyduğu sevgiyi her fırsatta dile getiren Fırat Öztürk ise en büyük hayalinin polis olmak olduğunu belirterek, “Polis olmak istiyorum, başka hiçbir şey istemiyorum. Komiserlerimi, polis amcalarımı çok seviyorum. Sürücülere ‘Emniyet kemeri takın, hızlı gitmeyin, kaza yaparsınız’ diyorum. ‘Kurallara uymazsanız ceza yazarım’ diyorum.” ifadelerini kullandı.

Ailesi de Fırat’ın bu süreçte yaşadığı mutluluğun kendileri için çok değerli olduğunu vurguluyor. Anne ve babasının yoğun olduğu zamanlarda bakımına destek olan babaannesi Fatma Öztürk, torununun polislerle vakit geçirdiğinde çok mutlu olduğunu belirterek, “Sürekli ‘Polis olacağım’ diyor, başka bir şey demiyor. Onun bu hayalinin desteklenmesi bizi de çok mutlu ediyor.” şeklinde konuştu.

Su kaybı ve kaşıntıyı da arttırıyor

Araştırmada Liu ve ekibi, psikolojik stresin cilt iltihabını nasıl artırdığını anlamak için hem hasta verilerini analiz etti hem de hayvan modelleri üzerinde çalışmalar yaptı. 51 atopik dermatit (AD) hastasında stres seviyeleri ölçüldü ve yüksek stres düzeyine sahip bireylerde daha şiddetli cilt iltihabı gözlendi. Bu kişilerde su kaybı, kaşıntı, aktive olmuş bağışıklık hücreleri ve kan ile cilt dokusunda artmış eozinofil sayıları tespit edildi. Araştırmacılar, stresin ciltteki eozinofilleri artırarak iltihabı şiddetlendirdiğini belirledi.

Liu ve ekibi, mekanizmayı araştırmak için fare modellerinde psikolojik stres uyguladı. Fareleri yüksekte ve dengesiz bir platformda tekrar tekrar bırakarak strese maruz bırakılan hayvanlarda cilt iltihabı ve eozinofil sayılarında belirgin artış görüldü. Eozinofiller genetik olarak elimine edildiğinde, stres altındaki farelerde dahi iltihap belirgin şekilde azaldı.

Araştırmacılar, beynin stres sinyallerini cilde nasıl ilettiğini de inceledi. Burada cildi innervasyon eden sempatik sinirlerin rolü olduğu ortaya kondu. Bu sinirler, beyin uyarılarına yanıt vererek tüylerin diken diken olmasına veya terlemeye yol açabiliyor. Sempatiktik sinirler kimyasal olarak elimine edilen fareler, stres kaynaklı iltihaplanmaya ve eozinofil birikimine karşı direnç gösterdi.

Çalışma, yeni tedaviler için zemin hazırlıyor

Tek hücreli RNA dizilemesi, stresin Pdyn+ (prodynorphin ifade eden) bir nöron alt popülasyonunu aktive ettiğini gösterdi. Bu nöronlar ödül, ağrı, duygu ve stres gibi kritik süreçleri düzenliyor. Pdyn+ nöronlar farelerde toksin ile yok edildiğinde, psikolojik stres cilt iltihabını artırmadı. Öte yandan optogenetik aktivasyon, Pdyn+ nöronların eozinofil toplamasını artırarak cilt iltihabını şiddetlendirdi.

Araştırma, psikolojik stresin cilt sağlığı üzerindeki etkilerini anlamak ve stres kaynaklı egzama alevlenmelerine yönelik yeni tedavi stratejileri geliştirmek için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, mental sağlık değerlendirmelerinin, stres, kaygı ve depresyonu azaltmaya yönelik stratejilerle birleştirilmesinin, dermatit tedavisi sonrası sonuçları iyileştirmede etkili olabileceğini belirtiyor.

Beş dilde hizmet, binlerce turiste rehberlik

Şanlıurfa İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Turizm Şube Müdürlüğü ekipleri; İngilizce, Fransızca, Almanca, Arapça ve Kürtçe olmak üzere beş farklı dilde hizmet veriyor. Bu sayede farklı ülkelerden gelen ziyaretçilerle doğrudan iletişim kurulabiliyor ve turistlerin şehirde daha rahat hareket etmeleri sağlanıyor.

Turizm Şube Müdürvekili Dilek Erdem, birimin sürdürülebilir ve güvenli turizme katkı sağlamak amacıyla çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti. Erdem, turistlerin talepleri doğrultusunda tarihi ve kültürel alanlar hakkında bilgi verdiklerini, zaman zaman ziyaretlere eşlik ederek rehberlik yaptıklarını ifade etti.

Nisan ayı sonunda faaliyete başlayan birimde 16 personelin görev yaptığını söyleyen Erdem, yürütülen önleyici devriye faaliyetlerinin yanı sıra bilgilendirme çalışmalarının da önemli bir yer tuttuğunu vurguladı. Yılın başından itibaren 15 bini aşkın turiste ulaşıldığını belirten Erdem, ziyaretçilerin kendi dillerinde iletişim kurabildikleri güvenlik görevlileriyle karşılaşmalarının memnuniyet yarattığını dile getirdi.

Ziyaretçiler uygulamadan memnun

Şanlıurfa’yı ziyaret eden turistler de uygulamadan duydukları memnuniyeti dile getiriyor. Sierra Leone’den gelen Doretiye Yuala, farklı ülkelerde de benzer uygulamalarla karşılaştığını ancak burada polislerle iletişim kurabilmenin kendisine ayrı bir güven verdiğini söyledi. Yuala, şehir hakkında bilgi aldığını ve ekiplerin oldukça yardımcı olduğunu ifade etti.

Ankara’dan gelen ziyaretçi Ceren Tokmak ise Balıklıgöl gezisi sırasında turizm polislerinden rehberlik desteği aldığını belirtti. Tokmak, bu tür bir birimin hem turistler için kolaylık sağladığını hem de kentin tanıtımına katkıda bulunduğunu vurgulayarak uygulamanın yerinde bir adım olduğunu dile getirdi.

Projeye öncülük eden Afyonkarahisar AFAD İl Müdürlüğü, İspanya’dan Cardinal Herrera Üniversitesi ve Afyon Kocatepe Üniversitesi işbirliğiyle RESQ-ANIMALS’ı hayata geçirdi. Avrupa Birliği Erasmus+ Programı Ana Eylem 2 İşbirliği için Ortaklıklar (Erasmus+ KA2) kapsamında yürütülen projede, afet ve acil durumlarda hayvanların korunmasına dair uluslararası bilgi ve deneyimlerin paylaşılması hedefleniyor.

Deneyimler paylaşılacak

Projeye, İspanya’dan arama kurtarma dernekleri, Almanya ve Ukrayna’dan hayvan arama kurtarma konusunda deneyimli itfaiye birlikleri ve Portekiz’den arama kurtarma ekipleri katılacak. Akademik ve eğitim içerikleri ise Afyon Kocatepe Üniversitesi ile Cardinal Herrera Üniversitesi akademisyenleri tarafından hazırlanacak.

Projeye dahil olan ekipler, farklı afet türlerindeki deneyimlerini paylaşacak. Türk ekipler deprem ve orman yangınları, İspanyol ekipler sel felaketleri, Ukraynalı ekipler ise kaos ve savaş ortamlarındaki arama kurtarma çalışmalarındaki bilgi ve tecrübelerini aktaracak. Bu sayede, farklı senaryolarda hayvanların güvenli tahliyesi, kurtarılması ve sağlık yönetimine ilişkin kapsamlı protokoller geliştirilecek.

Hedef: Uluslararası protokoller ve eğitimler

RESQ-ANIMALS projesi ile, acil ve afet durumlarında hayvanların yardım, tahliye ve kurtarma süreçlerinin standartlaştırılması ve uluslararası düzeyde uygulanabilir protokollerin oluşturulması amaçlanıyor. Proje kapsamında geliştirilecek eğitim ve uygulama modülleri, afet yönetiminde görev alan ekiplerin bilgi ve becerilerini artırmayı, deneyim paylaşımını güçlendirmeyi ve hayvan refahını öncelikli kılan müdahale kapasitesini yaygınlaştırmayı hedefliyor.

AFAD yetkilileri, projenin tamamlanmasının ardından elde edilecek sonuçların sadece Türkiye’de değil, Avrupa ve diğer ülkelerde de hayvan kurtarma ve refahı konusunda örnek teşkil edeceğini belirtiyor.

Fiyatlar düşecek, erişim artacak

Mevcut durumda bu ilaçların aylık maliyeti oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Ancak yerli ilaç üreticilerinin devreye girmesiyle fiyatların yarıdan fazla düşmesi bekleniyor. Cipla ve Sun Pharma gibi büyük firmaların hazırlık yaptığı, kısa sürede çok sayıda alternatif ürünün piyasaya çıkabileceği belirtiliyor. Bu durum, özellikle geniş hasta grupları için tedaviye erişimi kolaylaştırabilir.

Analistler, Hindistan’daki rekabetçi ilaç sektörünün kısa sürede onlarca farklı markayı piyasaya sunabileceğini ve bunun fiyatları daha da aşağı çekebileceğini öngörüyor. Benzer bir süreç daha önce farklı diyabet ilaçlarında da yaşanmış, patent süresi dolduktan sonra piyasaya çok sayıda uygun fiyatlı alternatif girmişti.

Semaglutid, GLP-1 receptor agonists grubuna ait bir ilaç. İştahı azaltıp tokluk hissini artırarak kilo kaybına yardımcı oluyor. Başlangıçta diyabet tedavisi için geliştirilen bu ilaçlar, günümüzde zayıflama amacıyla da yoğun talep görüyor. Hindistan’da 77 milyondan fazla diyabet hastasının bulunması ve obezite oranlarının artması, bu ilaçlara olan ilgiyi daha da artırıyor.

Ayrıca bu ilaçlar artık yalnızca endokrinoloji alanında değil; kalp hastalıkları, ortopedik operasyonlar öncesi kilo kontrolü ve uyku apnesi gibi farklı sağlık sorunlarında da destekleyici tedavi olarak kullanılmaya başlandı.

Uzmanlar uyarıyor: Kontrollü kullanım şart

Doktorlar, bu ilaçların etkili olduğunu ancak “mucize çözüm” olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Yan etkiler arasında mide bulantısı ve sindirim sorunları yer alırken, hızlı kilo kaybının kas kaybına yol açabileceği belirtiliyor. Ayrıca ilaç bırakıldığında iştahın yeniden artabileceği ifade ediliyor.

Fiyatların düşmesiyle birlikte kontrolsüz kullanım riskinin de artabileceğine dikkat çekiliyor. Uzmanlara göre, özellikle sosyal medya etkisiyle hızlı kilo verme beklentisi, hastaları yanlış yönlendirebilir. Bu nedenle tedavinin mutlaka doktor gözetiminde, dengeli beslenme ve egzersizle birlikte uygulanması gerektiğinin altı çiziliyor.

Müzik temelli terapiye yeni soluk

Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen anksiyete için yaygın olarak ilaç tedavisi ve bilişsel davranışçı terapi (CBT) uygulanıyor. Ancak bu yöntemler; yan etkiler, maliyet, uzun bekleme süreleri ve düzenli tedavi gereksinimi gibi çeşitli zorluklar içeriyor.

Bu nedenle araştırmacılar, daha erişilebilir ve düşük maliyetli alternatifler üzerinde yoğunlaşıyor. Müzik temelli dijital terapiler, kullanıcıların neredeyse her ortamda kısa sürede rahatlama sağlayabileceği pratik bir yöntem olarak öne çıkıyor.

144 kişi üzerinde test edildi

Çalışmaya, orta düzeyde anksiyete eğilimi bulunan ve halihazırda ilaç kullanan 144 yetişkin katıldı. Katılımcılar rastgele dört farklı gruba ayrıldı. Dinleme seanslarından önce ve sonra katılımcıların kaygı düzeyi ve ruh hali, standart ölçüm yöntemleriyle değerlendirildi.

Araştırma sonuçlarına göre, ABS içeren müzik dinleyen katılımcılarda hem zihinsel (bilişsel) hem de fiziksel (somatik) anksiyete belirtilerinde anlamlı bir azalma gözlemlendi. Ayrıca olumsuz ruh hâlinde de iyileşme kaydedildi.

Araştırmanın ortak yürütücülerinden Prof. Frank A. Russo, elde edilen bulguların “doz-tepki ilişkisine” işaret ettiğini belirterek, yaklaşık 24 dakikalık dinlemenin anksiyeteyi azaltmak için ideal bir süre olabileceğini ifade etti.

İlaçsız bir alternatif olabilir

Araştırmacılar, bu yöntemin ilaç dışı bir destek seçeneği olarak değerlendirilebileceğini ve stres yönetimi ile duygu düzenleme konusunda pratik bir araç sunabileceğini vurguluyor. Bulgular, uzun seanslara ihtiyaç duyulmadan kısa sürede etkili sonuçlar elde edilebileceğini ortaya koyarken, müzik temelli terapilerin gelecekte daha yaygın hale gelebileceğine işaret ediyor.

Bu durum beklenmedik bir gözleme yol açtı. Araştırmacılar, böceklerin kanla ıslanmış yüzeye yönelmesini beklerken tam tersi bir davranışla karşılaştı. Tahtakurularının, kâğıdın ıslanan kısmına yaklaşmaktan özellikle kaçındığı görüldü.

Bu gözlemin ardından ekip, davranışın gerçekten nemden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için yeni deneyler gerçekleştirdi. Kâğıt yüzeyler bu kez doğrudan suyla nemlendirildi. Sonuçlar, böceklerin bu bölgelerden de uzak durduğunu gösterdi. Üstelik yapılan gözlemlerde, böceklerin ıslak yüzeylere yaklaşırken sık sık ani şekilde yön değiştirerek geri döndüğü tespit edildi.

Nemli yüzeylerden kaçıyorlar

Çalışma, tahtakurularının fiziksel özelliklerinin bu davranışı açıklayabileceğini ortaya koyuyor. Böceklerin oldukça düz bir gövde yapısı bulunuyor ve karınlarının yan taraflarında spirakül adı verilen küçük solunum açıklıkları yer alıyor. Suya temas ettiklerinde yüzeye yapışma riski taşıyan bu yapı, solunum deliklerinin tıkanmasına neden olabiliyor. Bu nedenle nemli ortamlar bu böcekler için ciddi bir tehlike oluşturabiliyor.

Kaliforniya Üniversitesi Riverside kampüsünde görev yapan entomolog Dong Hwan Choe, suyun yüksek yüzey yapışma özelliğinin tahtakuruları için riskli bir durum yarattığını belirtiyor. Bu nedenle böceklerin nemden uzak durmasının şaşırtıcı olmadığını ifade ediyor.

Araştırmanın sonuçları Journal of Ethology adlı bilimsel dergide yayımlandı. Çalışma ayrıca, erkek ya da dişi, genç ya da yaşlı fark etmeksizin tüm tahtakurularının benzer şekilde ıslak alanlardan kaçındığını ortaya koydu.

Kimyasal böcek ilaçlarına bağışıklıkları var

Bilim insanlarına göre bu davranış, istilacı tahtakurularının kontrol altına alınmasına yönelik yeni yöntemlerin geliştirilmesine ilham verebilir. Son yıllarda bu böceklerin sayısında dünya genelinde yeniden artış yaşandığı biliniyor. Uzmanlar bu durumun en önemli nedenlerinden birinin, tahtakurularının birçok kimyasal böcek ilacına karşı direnç geliştirmesi olduğunu belirtiyor.

Yaygın tahtakurusu olarak bilinen Cimex lectularius, insan kanıyla beslenen ve ev ortamlarına kolayca yerleşebilen bir tür. Bu böceklerin ortadan kaldırılması ise oldukça zor olabiliyor. Araştırmacılar, keşfin ev içinde basit bir önlem konusunda da ipucu verdiğini belirtiyor. Özellikle insanların üzerinde tahtakurusu bulunduğundan şüphelenildiğinde duş almanın etkili bir yöntem olabileceği ifade ediliyor. Ancak yatak, mobilya veya odadaki tahtakurusu istilası için daha kapsamlı yöntemlere ihtiyaç duyulabileceği vurgulanıyor.

Araştırmacılar bu sorunlara alternatif bir çözüm geliştirmek amacıyla bağışıklık sisteminin daha önce karşılaştığı virüslere karşı oluşturduğu bağışıklık hafızasından yararlanmayı hedefledi. Çalışmada özellikle sitomegalovirüs (CMV) üzerinde duruldu. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 80’inin bu virüse karşı bağışıklığa sahip olması, yöntemin geniş bir kitle için uygulanabilir olabileceğini gösteriyor.

Bulgular dikkat çekici

Araştırma sırasında dikkat çekici bir bulgu da ortaya çıktı. Başlangıçta tümörlere yönlendirme amacıyla özel bir hedefleme peptidi kullanılması planlanmış olsa da, yalnızca CMV peptitlerinin verilmesinin de benzer derecede etkili olduğu gözlemlendi. Bunun üzerine ekip, deneylerin ilerleyen aşamalarında yalnızca CMV peptitlerini kullanarak çalışmayı sürdürdü.

Akış sitometrisi ve tek hücreli RNA dizileme analizleri, tedavinin tümör ortamında CD4+ ve CD8+T hücreleri başta olmak üzere bağışıklık hücrelerinin birikimini artırdığını gösterdi. Ayrıca tümör dokusunda anjiyogenez gibi kanserle ilişkili genlerin aktivitesinde azalma, bağışıklık yanıtıyla ilişkili süreçlerde ise artış tespit edildi.

Araştırmacılar, bağışıklık hücrelerinin neden özellikle tümör bölgesine yöneldiğini henüz tam olarak açıklayabilmiş değil. CMV virüsünün tümör ortamında yeniden aktif hâle gelmesi ya da kanser hücreleri ile virüs proteinleri arasında moleküler benzerlik bulunması gibi olasılıklar değerlendirildi. Ancak bu mekanizma henüz netlik kazanmadı.

Pek çok kanser türüne uygulanabilir

Uzmanlar, yaklaşımın umut verici olduğunu ancak klinik uygulamalara geçmeden önce daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Çalışmada tümörlerin tamamen ortadan kaldırılmadığına dikkat çekilirken, yöntemin diğer immünoterapilerle birlikte kullanılması durumunda daha güçlü sonuçlar verebileceği ifade ediliyor.

Araştırma ekibi, yöntemin farklı tümör mutasyonlarına bağlı olmaması nedeniyle geniş bir kanser türü yelpazesinde uygulanabileceğini değerlendiriyor. Bu doğrultuda tedavinin meme kanseri gibi diğer kanser modellerinde de test edilmesi planlanıyor.

Araştırmayı yürüten ekip, University of Queensland ve University of Minnesota’den bilim insanlarından oluşuyor. Çalışmada majör depresyon (MDD) tanısı almış 18-25 yaş arası gençlerin beyin taramaları ve kan örnekleri incelendi. Bu örnekler, depresyonu olmayan katılımcılarla karşılaştırıldı.

ATP ve hücresel enerji üzerindeki bulgular

Araştırmada odaklanılan molekül, hücrenin enerji üretiminde kritik rol oynayan adenosin trifosfat (ATP) oldu. Assoc. Prof. Susannah Tye, bu çalışmanın, genç MDD hastalarının hem beyin hem de kan hücrelerinde enerjiyle ilgili belirli bir düzeni ilk kez ortaya koyduğunu belirtti.

Araştırmada ortaya çıkan tablo dikkat çekici: Depresyonlu katılımcıların hücreleri dinlenme halinde normalden fazla enerji molekülü üretiyor, ancak stres altında enerji üretimini artırmakta zorlanıyor. Dr. Roger Varela, bu durumun hücrelerin erken dönemde fazla çalıştığını ve uzun vadede enerji yönetiminde sorunlar yaratabileceğini ifade ediyor. Araştırmacılar, bu mekanizmanın düşük ruh hali, motivasyon kaybı ve bilişsel işlevlerde yavaşlamayla ilişkili olabileceğini vurguluyor.

Erken tanı ve kişiye özel tedavi umudu

Çalışmanın bir diğer önemi, depresyonun yalnızca ruhsal değil, biyolojik ve hücresel düzeyde de etkili olduğunu göstermesi. Bulgular, tedavi süreçlerini kişiye özel hâle getirme ve erken müdahale ile iyileşme oranlarını artırma potansiyeli taşıyor.

Dr. Varela, “Her hastanın biyolojisi farklı ve depresyon herkeste aynı şekilde görülmüyor. Bu çalışma, enerji üretimindeki değişiklikleri anlamamıza ve daha spesifik tedavi yöntemleri geliştirmemize yardımcı olabilir” dedi.

Çalışma, Katie Cullen MD liderliğinde yürütüldü. Beyindeki ATP üretimini ölçmek için kullanılan gelişmiş görüntüleme yöntemi ise Prof. Xiao Hong Zhu ve Prof. Wei Chen tarafından geliştirildi.

Çalışmanın sonuçları, Translational Psychiatry dergisinde yayımlandı ve depresyon araştırmalarında yeni bir yol açabileceği belirtiliyor. Araştırmacılar, gelecekte bu bulguların erken tanı araçlarına ve daha hedefli tedavi protokollerine dönüştürülmesini umuyor.

Hollanda merkezli sivil toplum kuruluşu Access to Medicine Foundation tarafından hazırlanan ve Wellcome Trust tarafından desteklenen rapora göre, büyük ilaç şirketlerinin yürüttüğü antimikrobiyal ilaç projeleri son beş yılda %35 azaldı. Geliştirme aşamasındaki ilaç sayısı 92’den 60’a geriledi.

Çocuklara yalnızca beş ilaç projesi

Raporda, özellikle küçük çocuklar için geliştirilen tedavilerin çok sınırlı olduğu vurgulandı. Beş yaş altındaki çocuklara yönelik yalnızca beş ilaç projesi bulunuyor.

Dünya genelinde her yıl 1 milyondan fazla kişi doğrudan antibiyotik dirençli enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu enfeksiyonların dolaylı etkileriyle bağlantılı ölümler ise yılda yaklaşık 4 milyona ulaşıyor. Uzmanlar, mevcut eğilimin devam etmesi halinde bu sayıların 2050 yılına kadar iki katına çıkabileceğini ve yılda 8 milyondan fazla ölüme yol açabileceğini öngörüyor.

Öte yandan son dönemde bazı yeni antibiyotiklerin geliştirilmesi umut verici gelişmeler olarak değerlendiriliyor. ABD’li biyoteknoloji şirketi Innoviva tarafından geliştirilen ve ağızdan alınan antibiyotik Nuzolvence ve GSK’nin geliştirdiği Blujepa adlı ilaç, yakın zamanda belirli enfeksiyonların tedavisi için onay aldı. Bu ilaçların, bazı hastalıklar için onlarca yıl sonra geliştirilen ilk yeni antibiyotikler olduğu belirtiliyor.

Aşırı kullanım sınırlandırılmalı

Uzmanlar, antibiyotiklerin aşırı kullanımının sınırlandırılması ve üretim süreçlerinde oluşan atıkların daha iyi yönetilmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde enfeksiyon hastalıklarının daha yaygın olması nedeniyle antibiyotik direncinin bu bölgelerde daha büyük bir tehdit oluşturduğu ifade ediliyor.

World Health Organization verilerine göre, 2023 yılında laboratuvarlarda doğrulanan bakteriyel enfeksiyonların her altıda biri antibiyotiklere dirençli çıktı. Ayrıca 2018-2023 döneminde birçok yaygın enfeksiyonda kullanılan antibiyotiklerin yüzde 40’tan fazlasının etkisinin azaldığı bildirildi. Uzmanlar, yeni antibiyotiklerin geliştirilmesini teşvik edecek finansal ve düzenleyici mekanizmaların güçlendirilmemesi halinde küresel sağlık sistemi için büyük bir risk oluşabileceği uyarısında bulunuyor.

Her gün multivitamin kullanmanın, biyolojik yaşlanmanın bazı göstergelerini yavaşlatabileceğini gösteren yeni bir araştırma ortaya kondu.

ABD’de yapılan bir araştırmada, günlük multivitamin kullanımının biyolojik yaşlanmanın bazı göstergelerini yavaşlatabileceği belirlendi. Ancak bu etkinin sağlık açısından ne kadar önemli olduğu henüz netlik kazanmış değil.

Araştırma Nature Medicine dergisinde yayımlandı. Çalışmaya ortalama yaşı yaklaşık 70 olan 958 sağlıklı kişi katıldı. Katılımcılar dört gruba ayrıldı ve iki yıl boyunca farklı kombinasyonlarda multivitamin, kakao özütü veya plasebo aldı. Sonuçlar, multivitamin kullanan katılımcılarda beş epigenetik ölçümden ikisinde biyolojik yaşlanmanın yavaşladığını gösterdi. Bu etki özellikle ölüm riskiyle ilişkilendirilen biyolojik yaş göstergelerinde görüldü.

Araştırmacılar bu etkinin iki yıllık süreçte yaklaşık dört aylık daha az biyolojik yaşlanmaya denk geldiğini belirtti. Etkinin, başlangıçta biyolojik olarak daha hızlı yaşlanan kişilerde daha belirgin olduğu da gözlemlendi. Araştırma ayrıca kakao özütünün biyolojik yaşlanma üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını ortaya koydu.

Daha fazla araştırma gerekiyor

Uzmanlar, elde edilen sonuçların oldukça sınırlı olduğunu ve multivitamin kullanımının gerçek sağlık faydalarını ortaya koyabilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor. Ayrıca sağlıklı beslenme ve yaşam tarzının yaşlanma süreci üzerinde önemli bir rol oynamaya devam ettiği vurgulanıyor.

Araştırma ayrıca kakao özütünün biyolojik yaşlanma üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını ortaya koydu.

Uzmanlar, elde edilen sonuçların oldukça sınırlı olduğunu ve multivitamin kullanımının gerçek sağlık faydalarını ortaya koyabilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor. Ayrıca sağlıklı beslenme ve yaşam tarzının yaşlanma süreci üzerinde önemli bir rol oynamaya devam ettiği vurgulanıyor.

Çilek: Tarımsal ilaç kalıntıları ve mikroplastikler vücudun kimyasal yükünü artırıyor

Listenin başında yer alan çilek konusunda önemli bir noktaya değinen Dr. Sethi, en yoğun pestisit maruziyetinin bu meyveden kaynaklandığını belirtti. Konuyla ilgili açıklamasında Dr. Sethi şu ifadeleri kullandı:

“Bazı pestisit kalıntıları hormon sinyallerini etkileyebilir ve zamanla vücudun kimyasal yükünü artırabilir.”

Şişelenmiş su

Plastik kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte gündeme gelen şişelenmiş sular ise mikroplastik maruziyetinin ana kaynağı olarak gösterildi. Dr. Sethi, bu küçük parçacıkların vücut içinde birikme eğiliminde olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

“Mikroplastikler, vücutta birikebilen küçük parçacıklardır ve bağırsak bariyer sağlığı ve inflamasyon üzerindeki potansiyel etkileri araştırılmaktadır.”

Konserve ton balığı: Deniz ürünlerindeki ağır metaller ve yüksek ısılı pişirme yöntemleri risk taşıyor

Konserve ton balığı tüketimine dair de uyarılarda bulunan Dr. Sethi, bu gıdada bulunan cıva gibi ağır metallerin vücutta birikebileceğine dikkat çekti. Uzman doktor, “Sık tüketimde, aşırı maruziyet durumunda beyin ve sinir fonksiyonlarını etkileyebilir” değerlendirmesinde bulunarak tüketim sıklığının önemine işaret etti.

Mutfaklarda sıkça tercih edilen kızartılmış patates ve cipsler ise akrilamid içeriği nedeniyle riskli gıdalar arasında yer alıyor. Nişastalı yiyeceklerin yüksek ısıya maruz kalmasıyla oluşan bu bileşiğin potansiyel kanserojen etkileri olduğunu belirten Dr. Sethi, “Bu madde, nişastalı yiyecekler yüksek sıcaklıkta piştiğinde oluşur” açıklamasını yaptı.

İşlenmiş et ürünleri ve ızgara yöntemleri bağırsak sağlığını tehdit ediyor

Ultra işlenmiş etlerin barındırdığı katkı maddelerinin bağırsak mikrobiyom yapısını bozabileceği ve düzenli tüketim halinde sistemik inflamasyonu tetikleyebileceği ifade edildi. Benzer şekilde, yüksek ateşte pişirilen ızgara veya yanmış etlerde ortaya çıkan ileri glikasyon son ürünlerinin (AGEs) oksidatif stresi artırdığı bildirildi. Bu bileşiklerin hücresel düzeyde yaşlanma sürecini hızlandırma potansiyeline sahip olduğu aktarıldı.

Sosis: Katkı maddeleri ve yapay renklendiriciler metabolik dengeyi bozabiliyor

Sosis ve şarküteri ürünleri, sodyum nitrat maruziyetinin en yüksek olduğu gıda grubu olarak nitelendirildi. Dr. Sethi bu konuda şu uyarıda bulundu:

“Vücutta nitratlar reaktif bileşiklere dönüşerek, sık alındığında damar ve metabolik sağlığı etkileyebilir.”

Renkli tahıllar ve şekerlemeler

Renkli kahvaltılık tahıllar ve şekerlemelerde kullanılan yapay renklendiricilerin ise özellikle çocuklarda hiperaktivite benzeri semptomlarla ilişkilendirildiği belirtildi. Bu sebeple, hassas bünyeye sahip bireylerin bu tür ürünlerin tüketiminden kaçınması tavsiye edildi.

Bilinçli gıda seçimi ile uzun vadeli sağlık korunabilir

Yaptığı açıklamaların amacının korku yaymak değil, toplumda bir farkındalık oluşturmak olduğunu söyleyen Dr. Sethi, sağlıklı bir gelecek için kaynağı belli ürünlerin seçilmesi gerektiğini vurguladı. Sethi, bilgilendirme notunu şu sözlerle tamamladı:

“Kaynağı öğrendiğinizde, bağırsak, karaciğer, hormonlar ve uzun vadeli sağlığınızı koruyacak daha akıllı gıda seçimleri yapabilirsiniz.”

Göz temasındaki dengesizlik ve "Bakış Kaçırma" yanılgısı

Genel kanının aksine, tecrübeli yalancılar suçlu görünmemek için gözlerinizi kaçırmak yerine size normalden çok daha uzun ve dik dik bakabilirler. Ancak dürüst olmayan bir iletişimde gözlerdeki asıl ipucu "göz kırpma hızı" ve **"bakış yönü"**dür. Bir kişi yalan uydururken göz kırpma hızı genellikle yavaşlar; çünkü beyin o an senaryo yazmaya odaklanmıştır. Hikaye bittiğinde ise stresin boşalmasıyla birlikte göz kırpma hızı aniden artar. Ayrıca, sağ elini kullanan birinin bir anıyı hatırlamak yerine bir kurgu yaparken gözlerini yukarı ve sağa kaydırması, beynin yaratıcı kısmını kullandığının bir işareti olabilir.

Mikroskobik yüz ifadeleri ve "Burun Dokunuşu"

Yalan söylerken vücutta artan adrenalin, burun ve kulak memesi gibi kılcal damarların yoğun olduğu bölgelerde hafif bir kaşıntı veya karıncalanma hissine yol açar. Psikolojide "Pinokyo Etkisi" olarak da bilinen bu durumda, kişi farkında olmadan burnuna dokunur veya ağzını kapatma eğilimi gösterir. Ayrıca, gerçek duygular yüzde sadece saniyenin onda biri kadar süren "mikro ifadelerle" belirir. Örneğin, bir kişi mutlu olduğunu söylerken kaşlarının ortasında çok kısa süreli bir çatılma meydana geliyorsa, kelimeler ne derse desin gerçek duygu öfke veya endişedir.

Gereksiz detaylar ve "Soruya Soruyla Karşılık Verme"

Yalan söyleyen bir kişi, hikayesinin inandırıcı olması için genellikle sormanızdan çok daha fazla detay verir. Dürüst insanlar bir olayı anlatırken ana hatlara odaklanırken, yalancılar boşlukları doldurmak için mekanı, zamanı ve gereksiz ayrıntıları abartılı şekilde süslerler. Bunun yanı sıra, köşeye sıkıştıklarını hissettiklerinde zaman kazanmak için "Neden yalan söyleyeyim ki?" veya "Sen bana güvenmiyor musun?" gibi karşı saldırı cümleleri kurarlar. Sorulan soruyu aynen tekrar etmek de beynin yalan bir cevap kurgulamak için ihtiyaç duyduğu o birkaç saniyeyi kazanma çabasıdır.

Her şey 2. Dünya Savaşı’nda başladı

Americano’nun hikayesi, kahve tutkusundan ziyade bir "alışamama" hikayesidir. 2. Dünya Savaşı sırasında İtalya’yı işgal eden Amerikan askerleri, yerel halkın içtiği o sert, yoğun ve küçük hacimli espresso ile tanıştılar. Ancak bu kahve, Amerika’daki alışık oldukları "damla kahve" (drip coffee) tarzına göre çok güçlü ve acıydı. Askerler, espressonun tadını yumuşatmak ve içtikleri süreyi uzatmak için fincanlarına sıcak su eklemeye başladılar. İtalyan baristalar, kutsal saydıkları espressonun suyla seyreltilmesini bir hakaret gibi görseler de, bu yeni içeceğe alaycı bir tavırla "Caffè Americano" (Amerikan Kahvesi) adını verdiler.

Neden hâlâ "gerçek kahve" sayılmıyor?

İtalyanların Americano’ya karşı olan soğukluğunun temelinde derin kültürel nedenler yatıyor. İyi bir espressonun en önemli özelliği olan altın sarısı "crema" tabakası, su eklendiğinde dağılıyor ve İtalyanlara göre bu durum kahvenin ruhunu öldürüyor. İtalyan kahve kültürü, kahvenin yoğun ve aromatik bir patlama yaratması üzerine kuruluyken, su eklemek bu yoğunluğu bozup kahveyi "yıkamak" anlamına geliyor. Ayrıca İtalya’da kahve bir ritüeldir; barda ayaküstü, iki yudumda içilir. Yarım saat boyunca koca bir kupadan su tadı gelen bir sıvıyı yudumlamak, İtalyan yaşam tarzına aykırı kabul ediliyor.

Modern İtalya'da Americano'nun yeri

Günümüzde turistik bölgelerde Americano servis edilse de, geleneksel kafelerde hâlâ bir ikame ürün olarak görülüyor. Hatta bazı baristalar, espressonun tadını bozmamak için espressoyu ve sıcak suyu ayrı ayrı masaya getirerek karıştırma işlemini müşterinin kendi sorumluluğuna bırakıyor. İtalyanlar için kahve sadece "Caffè"dir ve bu her zaman espressodur.

Orijinal Tiramisu’nun Olmazsa Olmazları

Geleneksel bir tiramisu, labne yerine mutlaka mascarpone peyniri gerektirir. Mascarpone, tatlıya o karakteristik kremsi yapıyı ve hafif süt kokusunu verir. Eğer labne kullanacaksanız, suyunu iyice süzdüğünüzden emin olmalısınız.

Gerekli Malzemeler (6-8 Kişilik)

• 1 paket Kedidili bisküvi (Savoiardi)

• 500 gram Mascarpone peyniri

• 4 adet Yumurta sarısı (Taze ve oda sıcaklığında)

• 100 gram Toz şeker (Yaklaşık yarım su bardağı)

• 250 ml Sert demlenmiş espresso veya hazır granül kahve

• 1 yemek kaşığı Kakao (Üzeri için)

• İsteğe bağlı: 2 yemek kaşığı badem likörü veya rom (Kahve karışımına eklemek için)

Adım Adım Hazırlanışı

1. Kremanın Temeli: Sabayon Tekniği Yumurta sarılarını ve şekeri bir cam kaba alın. Altında kaynayan su bulunan bir tencerenin üzerine (benmari usulü) kabı yerleştirin. Karışım açık sarı renk alıp koyulaşana kadar yaklaşık 5-6 dakika boyunca durmadan çırpın. Bu işlem yumurtaları pastörize ederken şekeri tamamen eritir. Karışımı ocaktan alıp soğumaya bırakın.

2. Mascarpone ile Buluşma Soğuyan yumurtalı karışıma mascarpone peynirini ekleyin. Peynirin yapısını bozmamak için mikser yerine bir spatula yardımıyla aşağıdan yukarıya doğru yavaşça karıştırarak homojen bir krema elde edin.

3. Islatma Sanatı Hazırladığınız sert kahveyi geniş bir kaba alın (isteğe bağlı aromayı bu aşamada ekleyin). Kedidili bisküvilerini kahveye batırın; ancak dikkat edin, bisküviler saniyeler içinde yumuşar. Sadece birer saniye önlü arkalı batırıp çıkarmak yeterlidir.

4. Katmanların Dansı Kahveyle ıslatılmış bisküvileri bir borcama veya porsiyonluk kaplara dizin. Üzerine hazırladığınız kremanın yarısını yayın. Ardından ikinci kat bisküvileri dizip kalan kremayla üzerini tamamen kapatın.

Servis ve Saklama Koşulları

Tiramisunun en önemli kuralı sabırdır. Tatlınızın kıvamının oturması ve aromaların birbirine geçmesi için buzdolabında en az 6-8 saat, ideal olarak bir gece bekletilmesi gerekir. Kakaoyu, servis etmeden hemen önce serpmeniz önerilir; aksi takdirde buzdolabındaki nem kakaonun ıslanmasına ve renginin kararmasına neden olabilir.