Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasındaki gerilim, Umman’ın başkenti Maskat’ta gerçekleştirilen üst düzey görüşmelerle yeni bir evreye girdi. ABD’nin bölgedeki yoğun askeri sevkiyatının gölgesinde yapılan bu ilk temasın ardından Beyaz Saray’dan peş peşe kritik açıklamalar geldi. ABD Başkan Donald Trump, anlaşma sağlanamaması üzerine müzakerelerin gidişatına dair iyimser bir tablo çizerken, eş zamanlı olarak İran üzerindeki ekonomik baskıyı artıracak yeni yaptırım kararnamesine imza attı.
Müzakerelerin ilk turu Maskat’ta gerçekleştirildi
Haziran ayında İsrail ile ortaklaşa düzenlenen nükleer tesis saldırılarının ardından ilk kez masaya oturan taraflar, Cuma günü Umman’ın arabuluculuğunda bir araya geldi. Diplomatik trafiği ABD tarafında Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff yönetirken, İran heyetine ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık etti. Görüşmelerde nükleer program odak noktası olurken, Bakan Arakçi süreci “İyi bir başlangıç” olarak nitelendirdi.
Trump müzakere süreci için zaman vurgusu yaptı
Hafta sonunu geçirmek üzere Florida’daki Palm Beach’e doğru yola çıkan ABD Başkanı Trump, Beyaz Saray’dan ayrılmadan önce gazetecilere önemli açıklamalarda bulundu. İran’ın yeni bir uzlaşı zeminine sıcak baktığını ifade eden Trump şu şekilde konuştu:
“İran’la çok iyi görüşmeler yaptık. İran anlaşma yapmak istiyor. Anlaşma için çok vaktimiz var. Gelecek hafta yeniden görüşeceğiz. Tahran, anlaşma olmazsa çok ciddi sonuçları olacağını biliyor.”
Tahran yönetimi nükleer çerçeveye odaklanıyor
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ilk turun ardından yaptığı değerlendirmede, tarafların bakış açılarını birbirine ilettiğini belirterek şunları söyledi:
“İyi bir başlangıç yaptık. Nasıl devam edeceğimiz konusunda temas kuracağız.”
Mevcut güvensizliğin aşılması gerektiğine dikkat çeken Arakçi, müzakerelerin nükleer başlıklarla sınırlı olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Müzakereler yalnız nükleer konularla ilgili. ABD ile başka konular hakkında müzakere yapmıyoruz.”
Sıfır nükleer kapasite hedefi masada duruyor
ABD yönetimi, nükleer müzakerelerde Tahran için “sıfır nükleer kapasite” şartını temel strateji olarak benimsemiş durumda. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın elinde diplomasinin ötesinde pek çok enstrüman bulunduğunu ifade etti. Bu kapsamda bölgede USS Abraham Lincoln uçak gemisinin öncülüğündeki dev bir filo hazır bekletilirken, İran tarafı ise her türlü saldırıya karşı ABD üslerini hedef alacakları yönündeki kararlılığını koruyor.
Trump’tan İran ile ticaret sürdüren ülkelere yeni yaptırım
Trump yönetimi, askeri ve diplomatik baskıyı ekonomik bir hamleyle destekleyerek İran ile ticari ilişkilerini sürdüren ülkelere yönelik yeni bir yaptırım paketi açıkladı. İmzalanan yeni kararname ile İran’la ticaret yapan devletlere yüzde 25’e varan ek gümrük vergisi uygulanması öngörülüyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, askeri seçeneğin hala bir ihtimal olarak masada kaldığını ancak yönetimin önceliğinin ekonomik ve diplomatik yollar olduğunu ifade etti.
Gelecek hafta yapılması beklenen ikinci tur görüşmelerin, iki ülke arasındaki krizin seyrini belirlemesi öngörülüyor.
