Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın Cumartesi sabahı İsrail ile birlikte İran’a yönelik kapsamlı bir askeri harekat başlatıldığını duyurmasının ardından, X (eski adıyla Twitter) platformu yoğun bir bilgi kirliliğine sahne oldu. Wired dergisinin yüzlerce paylaşımı kapsayan analizi; milyonlarca etkileşim alan içeriklerin önemli bir kısmının geçmiş yıllara ait görüntülerden, montajlanmış videolardan ve dijital olarak üretilmiş sahte görsellerden oluştuğunu gösterdi. Platformun küresel kriz anlarındaki dezenformasyon denetimi, bu süreçte bir kez daha tartışmaların odağına yerleşti.
Doğrulanmamış içeriklerin odağında mavi tikli hesaplar yer alıyor
İncelenen veriler, dezenformasyon yayan gönderilerin neredeyse tamamının, platformun ücretli premium hizmetinden yararlanan "mavi tikli" hesaplar tarafından paylaşıldığını ortaya koydu. Bu hesapların yüksek etkileşim oranları üzerinden gelir elde etme motivasyonuyla hareket ettiği belirtilirken, yanıltıcı içeriklerin "topluluk notu" eklense dahi platformda yayılmaya devam ettiği gözlemlendi. Özellikle Ekim 2024’te Tel Aviv’e yönelik düzenlenen füze saldırısına ait eski bir videonun, Dubai semalarındaki güncel bir çatışma gibi sunularak 4,4 milyon görüntülenmeye ulaştığı tespit edildi.
Savaş uçağı ve füze saldırısı iddiaları eski görüntülerle servis edildi
Platformda yayılan bir diğer viral içerikte, İran hava savunma sistemlerinin bir İsrail savaş uçağını düşürdüğü öne sürülerek 3,5 milyon izlenme elde edildi; ancak Cumartesi günü bölgede böyle bir olayın yaşandığına dair hiçbir resmi rapor kayıtlara geçmedi. Kendisini açık kaynak istihbarat uzmanı olarak tanımlayan bir hesabın, Hayfa Limanı'nın vurulduğu iddiasıyla paylaştığı patlama görüntüsünün ise Temmuz ayında Suriye’nin başkenti Şam’da gerçekleşen farklı bir saldırıya ait olduğu anlaşıldı.
Yapay zeka ve hatalı konumlandırmalar bilgi kirliliğini artırdı İran yanlısı hesaplar ile hükümete yakın medya organlarının da dezenformasyon sürecine dahil olduğu görülen raporda, Tehran Times'ın Katar’daki bir ABD radarının imha edildiğine dair paylaştığı görselin yapay zeka ürünü olduğu analistlerce doğrulandı. Benzer şekilde, Tel Aviv’deki füze isabetlerini gösterdiği iddia edilen fotoğrafların Dubai’ye ait olduğu saptandı. Ayrıca, İran lideri Ali Hamaney’in sarayının hedef alındığı iddiasıyla paylaşılan "öncesi-sonrası" görsellerinde kullanılan fotoğrafın, aslında Tahran’daki Humeyni Türbesi’ne ait olduğu belirlendi.
Platformda İsrail kaynaklı yanıltıcı anlatılar geniş yer buluyor
Dezenformasyon dalgasının diğer cephesinde ise İsrail yanlısı hesaplar ve Tel Aviv merkezli kaynaklarca yayılan yanıltıcı içerikler dikkat çekti. Analizler, özellikle İsrail’in saldırı anlarına ait olduğu iddia edilen pek çok videonun aslında geçmiş yıllarda gerçekleştirilen eğitim tatbikatlarından veya Gazze’deki operasyonlardan alındığını ortaya koydu. Bazı yüksek takipçili İsrail yanlısı hesapların, İran’daki sivil tesislerde devasa patlamalar yaşandığına dair paylaştığı gece görüşü görüntülerinin aslında yıllar önceki sanayi kazalarına ait olduğu saptandı. Uzmanlar, bu tür içeriklerin "psikolojik harp" stratejisinin bir parçası olarak, karşı tarafta panik yaratmak ve askeri operasyonun etkisini dijital ortamda büyüterek kamuoyu desteği devşirmek amacıyla dolaşıma sokulduğunu belirtiyor.
X yönetimi eleştiriler karşısında sessizliğini koruyor
Elon Musk yönetimindeki platformun İsrail-Hamas çatışması ve Los Angeles'taki protestolar döneminde de benzer bir içerik kirliliğiyle gündeme geldiğini hatırlatan Wired, X yönetiminin konuyla ilgili yorum taleplerini yanıtsız bıraktığını bildirdi. Raporda, doğrulama mekanizmaları devreye girse bile, kriz anlarında saniyeler içinde milyonlara ulaşan yanlış bilgilerin kamuoyu algısı üzerindeki kalıcı etkisine dikkat çekildi.