ABD Başkanı Donald Trump'ın ekonomi politikalarının merkezinde yer alan küresel gümrük vergisi uygulamaları hakkında yargı nihai kararını verdi. ABD Yüksek Mahkemesi, söz konusu ek vergilerin federal yasalara aykırı bir nitelik taşıdığına hükmederek Trump yönetiminin ticaret hamlelerine hukuki bir set çekti. Mahkeme heyeti tarafından yapılan incelemede, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nın (IEEPA) devlet başkanına bu tür bir tarife uygulama yetkisi tanımadığı sonucuna varıldı.
Mahkeme vergi koyma yetkisinin sadece Kongre'ye ait olduğunu hatırlattı
Yüksek Mahkeme bünyesinde gerçekleştirilen oylamada karar, 3'e karşı 6 oy gibi belirgin bir çoğunlukla kabul edildi. Yayınlanan resmi karar metninde, ABD Anayasası'nın ilgili maddelerine doğrudan atıfta bulunularak, ülkede vergi ve gümrük vergisi ihdas etme yetkisinin münhasıran Kongre'nin yetki alanında olduğu vurgulandı.
Kararda, mevcut hükümetin IEEPA’yı "başkana tek taraflı, sınırsız ve keyfi olarak değiştirilebilen gümrük vergileri uygulama yetkisi veren bir yasa" şeklinde yorumladığı ifade edildi. Ancak mahkeme, bu yasanın yarım asırlık uygulama geçmişine bakıldığında, daha önceki hiçbir başkanın bu denli geniş kapsamlı tarifeler bir yana, herhangi bir gümrük vergisi düzenlemesi için dahi bu kanunu dayanak göstermediğinin altını çizdi.
Yasada yer alan ithalatı düzenleme ifadesi vergi koyma gücünü içermiyor
Yargıçlar, kanun metninde geçen "ithalatı düzenleme" ibaresinin Kongre'nin elindeki "vergi koyma" yetkisini kapsamadığını net bir dille belirtti. Kararda, büyük ölçekli ekonomik ve siyasi etkiler doğuracak kadar kritik bir yetki devrinin, Kongre tarafından muğlak veya belirsiz bir dil kullanılarak yapılamayacağı ifade edildi.
IEEPA'nın başkana inceleme yapma, engelleme veya yasaklama gibi çeşitli alanlarda ithalatı düzenleme imkanı tanıdığı kabul edilmekle birlikte; kanunda sıralanan uzun özel yetkiler listesinin hiçbir yerinde gümrük vergileri veya harçlardan bahsedilmediği kaydedildi. Bu eksiklik, başkanın bu alanda yetki aşımına gittiğinin temel kanıtı olarak sunuldu.
Trump'ın gümrük vergisi hamleleri geçen sene yargıya taşınmıştı
İkinci kez başkanlık koltuğuna oturmasının ardından dış ticarette tarifeleri birincil araç olarak kullanan Donald Trump, geçen yıl IEEPA kapsamında çok sayıda gümrük vergisini devreye almıştı. Bu süreçte Trump, ABD'nin neredeyse tüm ticari ortaklarına karşı "karşılıklılık" esasına dayanan vergiler getirirken; Çin, Kanada ve Meksika'ya yönelik tarifelerinde ise fentanil akışını gerekçe göstermişti.
Uygulamaya konulan bu tarifeler, çeşitli özel şirketler ve eyalet yönetimleri tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne taşınarak hukuk mücadelesi başlatılmıştı. Yerel mahkeme, 28 Mayıs 2025 tarihinde ilan ettiği kararında, karşılıklılık ilkesine dayanan bu tarifelerin IEEPA çerçevesindeki başkanlık yetkilerini aştığı hükmüne varmıştı.
Temyiz süreçlerinin ardından son sözü Yüksek Mahkeme söyledi
Yerel mahkemenin kararını "hükümet diplomasisine zarar verdiği ve başkanlık yetkisine müdahale olduğu" gerekçesiyle temyiz eden ABD yönetimi, süreci bir üst mahkemeye taşımıştı. Temyiz Mahkemesi ilk etapta alt mahkemenin kararını geçici olarak durdursa da, 29 Ağustos 2025'te kararı büyük oranda onayladı. Ancak Temyiz Mahkemesi tarifelerin derhal iptal edilmesi talebini geri çevirerek, Trump yönetimine Yüksek Mahkeme nezdinde itirazda bulunabilmesi için ek süre tanıdı.
Hükümet, tarifelerin çoğunu hukuksuz bulan bu karara karşı Yüksek Mahkeme'ye hızlı inceleme talebiyle başvurdu. Yüksek Mahkeme, 5 Kasım 2025 tarihinde tarafların savunmalarını dinleyerek, uygulanan tarifelerin başkanın acil durum yetkileri sınırları içerisinde olup olmadığını değerlendirmeye almıştı. Yapılan incelemeler neticesinde mahkeme, başkanın bu yetkileri aştığına karar vererek süreci noktaladı.
