Birini sesinden, yürüyüşünden hatta kıyafetinden tanıyabiliyorsunuz ama yüzüne baktığınızda zihninizde hiçbir karşılık bulamıyorsunuz. Nadir görülen bir hastalık sanılsa da toplumun %2,5’ini etkileyen "Yüz Körlüğü", yani tıp dilindeki adıyla Prozopagnozi, bireylerin sosyal hayatını kabusa çevirebiliyor. Peki, bu hastalar gerçekten yüzleri hiç mi göremiyor yoksa beyin mi eksik kaydediyor? İşte tıp dünyasının en ilginç algı bozukluğuna dair tüm gerçekler...
Gerçekten yüzleri göremiyorlar mı?
En büyük yanlış anlaşılma buradan başlıyor: Yüz körleri, yüzleri görürler ancak tanıyamazlar. Bir hastanın bakış açısıyla; bir yüzün üzerindeki gözü, burnu ve ağzı net bir şekilde seçebilirler. Ancak beyin, bu parçaları bir araya getirip "Bu kişi annem" veya "Bu kişi arkadaşım" bilgisini oluşturamaz. Onlar için her yüz, ilk kez görülen bir manzara gibidir. Hatta ağır vakalarda, kişi aynaya baktığında kendi yüzünü bile yabancı birine aitmiş gibi algılayabilir.
Nasıl anlaşılır? Belirtileri nelerdir?
Yüz körlüğü genellikle doğuştan (genetik) gelir veya beyindeki belirli bir bölgenin (fusiform yüz bölgesi) hasar görmesiyle oluşur. Şu belirtiler hastalığın işareti olabilir:
-
Sosyal Kaçınma: Kalabalık ortamlarda kimseyi tanıyamayacağı korkusuyla içine kapanma.
-
Ses ve Kokuyla Tanıma: İnsanları yüzlerinden değil; ses tonları, saç şekilleri, yürüyüş tarzları veya sürekli taktıkları bir aksesuardan tanımaya çalışmak.
-
Film Takibinde Zorluk: Bir film izlerken, karakterlerin yüzlerini birbirine karıştırmak ve konuyu takip edememek.
-
Beklenmedik Karşılaşmalar: Bir arkadaşını her zamanki ortamı dışında (örneğin sokakta) gördüğünde asla tanıyamamak.
Beyindeki "Tanıma Ünitesi" neden bozuluyor?
Gözlerimiz görüntüyü alır ancak "kimliklendirme" işi beynin sağ tarafındaki Fusiform Girus adlı bölgede yapılır. Prozopagnozi hastalarında bu bölge ya yeterince gelişmemiştir ya da bir kaza/felç sonucu hasar görmüştür. Bu durumun zeka seviyesi veya genel görme yeteneğiyle hiçbir ilgisi yoktur; bu tamamen spesifik bir "yüz işleme" hatasıdır.
Yaşamı kolaylaştıran stratejiler
Şu an için bu hastalığın tıbbi bir tedavisi bulunmuyor. Ancak hastalar hayatta kalmak için ilginç yöntemler geliştiriyor:
-
Ayırt Edici Özellikler: İnsanları benleri, yara izleri veya gözlük çerçeveleriyle kodlarlar.
-
Bağlamdan Çıkarım: "Bu kişi ofiste masamın karşısında oturuyorsa iş arkadaşımdır" gibi mantıksal eşleşmeler yaparlar.
Kendinizi Test Edin: Sizde de Olabilir mi?
Eğer çok yakın bir arkadaşınız saçını kestirdiğinde veya farklı bir tarzda giyindiğinde onu tanımakta ciddi güçlük çekiyorsanız, bir nörologla görüşmekte fayda olabilir. Modern tıp, bu durumu tespit etmek için Cambridge Yüz Belleği Testi gibi özel görsel testler kullanmaktadır.
