ABD ile Rusya arasında nükleer cephanelikleri sınırlayan son resmi mekanizma olan Yeni Stratejik Silahların Azaltılması Antlaşması'nın (New Start) süresi dolarken, iki süper güç arasında kritik bir mutabakat sağlandı. 1991 yılında ABD ve Sovyetler Birliği arasında hayata geçirilen anlaşmanın bu kez resmi olarak uzatılmamasına rağmen, taraflar nükleer istikrarı korumak adına mevcut şartları gayriresmi yollarla sürdürme noktasında ortak paydada buluştu.
Kremlin ve Beyaz Saray müzakere sürecinde mutabık kaldı
Gelişmeye ilişkin bilgilendirme yapan Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov, Washington ve Moskova'nın yeni bir anlaşma zemini için görüşmeler yürüteceğini teyit etti. Peskov, yeni bir yasal metin yürürlüğe girene kadar tarafların eski anlaşmanın getirdiği yükümlülükleri uygulama konusunda hemfikir olduklarını belirtti. Söz konusu uzlaşının Abu Dabi'de gerçekleştirilen temaslar sırasında masaya yatırıldığı bildirildi.
Beyaz Saray cephesinden bir yetkili de nükleer sınırlamaların korunması konusundaki bu mutabakatı doğrulayan bir açıklama yaptı. Mevcut durumun korunduğuna dikkat çeken yetkili, “Daha fazla nükleer silah üretmeye ve yeniden silahlanmaya başlama planı yok, yani statükonun devam ettiğini söyleyebiliriz” ifadeleriyle nükleer kapasite artırımına gidilmeyeceğinin sinyalini verdi.
Nükleer felaketi önleme vizyonuyla imzalanan anlaşmaların geçmişi
Nükleer denetim mekanizmalarının temeli, 1991 yılında her iki tarafın 6 binden fazla nükleer savaş başlığı konuşlandırmasını engelleyen START Anlaşması ile atılmıştı. Bu tarihi belgenin yerini, 2010 yılında Prag'da ABD ve Rusya tarafından imzalanan New Start Anlaşması aldı. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama ile Rus mevkidaşı Dmitry Medvedev tarafından 8 Nisan 2010’da imza altına alınan bu yeni metin, tarafların konuşlandırılmış durumdaki en fazla 700 füze ve bombardıman uçağında, bin 550 nükleer savaş başlığı sınırını aşmamasını öngörüyordu.
Anlaşmanın askıya alınma süreci
Normal şartlarda 2021 yılında geçerliliğini yitirmesi beklenen New Start, o dönemde 5 yıl süreyle uzatılmıştı. Ancak Rusya, Şubat 2023’te ABD’nin "anlaşmanın temel ilke ve anlayışlarına aykırı, kesinlikle kabul edilemez adımlar attığını" ve uygulama süreçlerinde memnuniyet verici olmayan durumlar yaşandığını savunarak anlaşmayı askıya aldığını duyurmuştu.
Rusya yönetimi, askıya alma kararına rağmen anlaşmanın öngördüğü sınırlara olan sadakatini belgenin resmi geçerlilik süresinin dolacağı Şubat 2026'ya kadar koruyacağını taahhüt etmişti. Bugün varılan gayriresmi uzlaşı ile bu sınırlamaların yeni bir yasal çerçeve oluşana dek sürdürülmesi hedefleniyor.