İtalyan edebiyatının dâhisi Italo Calvino, vefatının üzerinden geçen onlarca yıla rağmen fikirleriyle modern okuru sarsmaya devam ediyor. Calvino’ya göre bir kitabı "klasik" yapan şey, onun ne kadar çok satıldığı değil; okurun zihninde bıraktığı silinmez izler ve her okumada sunduğu "ilk kez"lik hissi.
"Görünmez Kentler" ve "Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu" gibi başyapıtların yazarı, klasik eserlerin tüketilen birer meta değil, hayat boyu süren bir yol arkadaşlığı olduğunu savunuyor. İşte Calvino’nun merceğinden klasik okumanın şifreleri:
Yeniden okuyorum arkasındaki gerçek
Calvino, entelektüel çevrelerin en büyük "beyaz yalanına" dikkat çekiyor: Hiç kimse bir klasiği "ilk kez okuyorum" demek istemez; bunun yerine "yeniden okuyorum" demeyi tercih eder. Yazar, bu durumun bir kültürel utançtan ziyade, klasiklerin kolektif belleğimizdeki ağırlığından kaynaklandığını belirtiyor. Oysa Calvino’ya göre, devasa eserleri olgun yaşta ilk kez keşfetmek, gençlikteki okumadan çok daha derin ve farklı bir haz sunar.
Gençlikte okunan kitaplar: Karakterin tohumları
Yazara göre gençlik, aslında okuma eylemi için en "verimsiz" ama en "şekillendirici" dönemdir. Genç okur, sabırsızlığı ve hayat tecrübesizliği nedeniyle eserin "kullanım kılavuzunu" tam çözemeyebilir. Buna rağmen gençken okunan bir klasik, unutulsa bile bireyin değer yargılarını, güzellik ölçütlerini ve hayata bakışını bir tohum gibi içten içe şekillendirmeye devam eder.
Zaman yolculuğu: Kitap aynı kalsa da okur değişir
Calvino, klasiklerin tuhaf bir güce sahip olduğunu vurguluyor. Bazı kitaplar kendilerini hafızamızın en derin katmanlarına gizleyerek bireysel bilinçaltımıza hükmeder. Olgunluk döneminde bu kitaplara geri dönmek, aslında değişen "kendimizle" yüzleşmektir:
"Kitaplar aynı kalmış olsa da biz kesinlikle değiştik. Bu yüzden klasikleri her ziyaret edişimiz, tamamen yeni bir keşif yolculuğudur."
Sonsuz bilinmezliğe açılan kapı
Calvino’nun tanımına göre bir klasiği klasik yapan en önemli özellik, onun her okunuşunda tıpkı ilk okuyuş gibi yeni bilinmezliklere ve keşiflere kapı aralamasıdır. Bir klasik, söyleyeceklerini hiçbir zaman tüketmez.