Yılbaşından itibaren uygulanan yeni ücret tarifelerinin gerçeği yansıtmadığını öne süren kuryeler, 18-19-20 Ocak tarihlerini kapsayacak şekilde kontak kapatacak. Koronavirüs pandemisiyle birlikte değişen alışveriş ve yemek siparişi alışkanlıkları sonucunda sayıları hızla artan kuryeler, sektördeki doygunluk ve düşen kazançlar nedeniyle tepkilerini sokağa taşımaya hazırlanıyor. Mesleğe olan yoğun ilgiyle beraber motosiklet ehliyeti ve gerekli belgeleri temin ederek sektöre giren binlerce çalışan, mevcut ekonomik tabloda geçim sıkıntısı yaşadıklarını belirtiyor.
Şirketlerin kazanç vaadi ve zam savunması
Teslimat sektörünün önde gelen markaları, yeni dönemle birlikte kuryelerin paket başı ücretleri, kilometre tazminatları ve haftalık bonuslarında artışa gitti. Şirketler tarafından paylaşılan verilerde, haftalık 200 paket teslimatı gerçekleştiren bir kuryenin ortalama 30 bin lira kazanç sağlayabileceği, bunun da aylık brüt 120 bin liraya tekabül ettiği belirtiliyor.
Zam oranlarına ilişkin yapılan açıklamalarda, 2 kilometre üzerindeki teslimatlar için ücretlerin yüzde 62 oranında artırıldığı bilgisine yer verildi. Ayrıca, haftada 200 ve üzeri paket dağıtımı yapan çalışanlara 5 bin 250 lira tutarında haftalık bonus ödemesi yapılacağı öne sürülüyor. Ancak çalışan tarafı, bu rakamların sahadaki gerçeklerle örtüşmediğini dile getiriyor.
Kuryelerden matematiksel manipülasyon iddiası
İş bırakma kararı alan esnaf kuryeler, ilan edilen zamların "göstermelik" olduğunu ve yapılan matematiksel oynamalarla 2025 yılındaki kazanç seviyelerinde kaldıklarını iddia ediyor. Bu gerekçeyle 18, 19 ve 20 Ocak tarihlerinde paket dağıtmayacaklarını ve çalışmayacaklarını beyan eden kuryeler, eylemin teslimat süreçlerini aksatabileceğine dikkat çekiyor.
Öte yandan, kontak kapatma eylemi tüm kuryeleri kapsamıyor; eyleme katılmayan çalışanlar kendi tanımlı çalışma saatleri (slotları) dahilinde hizmet vermeye devam edecek.
Esnaf kurye modelinin mali yükümlülükleri
Kendi adına çalışan "esnaf kurye" modelinde sabit bir mesai saati bulunmazken, günlük çalışma süreleri 8 saatten 17 saate kadar değişiklik gösterebiliyor. Kazancın çalışma saatiyle doğru orantılı olduğu bu sistemde, çalışanlar işe başlarken kask, mont, eldiven, yağmurluk ve motosiklet gibi ekipmanların yanı sıra yetki belgeleri, trafik sigortası ve şirket kurulum giderlerini kendileri karşılıyor.
Hizmet verdikleri şirketlere kestikleri fatura karşılığında hak edişlerini alan kuryeler; motosiklet bakımı, MTV, akaryakıt masrafları, BAĞ-KUR primleri, muhasebeci ücretleri ve yasal vergilerle (KDV, stopaj, gelir vergisi) sorumlu tutuluyor. Tüm bu gider kalemleri düşüldükten sonra kalan miktar, kuryelerin net geçim kaynağını oluşturuyor.
Günlük ortalama 370 liralık yakıt harcaması yapıyorlar
Sektör verilerine göre bir esnaf kurye günde ortalama 200 kilometre yol kat ediyor. Motosikletlerin 100 kilometrede yaklaşık 3,5 litre yakıt tükettiği hesaplandığında, günlük 7 litrelik bir sarfiyat ortaya çıkıyor. Bu durum, kuryelerin günde ortalama 370 liralık yakıt harcaması yapması anlamına geliyor. Paket başı ücretlerin 70 lira seviyelerinde seyrettiği mevcut düzende, bir kuryenin günlük yakıt masrafını karşılayabilmesi için en az 6 paket dağıtması gerekiyor.
Sektördeki talep ve çalışma zorlukları
Bazı kuryeler, yüksek giderler nedeniyle ellerine geçen net gelirin asgari ücret seviyesine gerilediğinden şikayet ederken, esnaf kuryelik modeline olan talep artmaya devam ediyor. Avantaj ve dezavantajları uzun süredir tartışılan bu iş kolunda, markalarla mülakat sürecinde olan çok sayıda aday bulunuyor. Yazın sıcak, kışın ise dondurucu soğuklarla mücadele eden kuryeler için doğa şartlarının yanı sıra trafikteki motosiklet kültürünün eksikliği de büyük bir risk unsuru oluşturuyor. Sayısal artışın iş yükünü ve dolayısıyla geliri düşürdüğü sektörde, düşük giriş maliyeti ve yüksek brüt kazanç vaadi hala temel tercih sebebi olarak görülüyor.