Son dönemde yaşanan mevsimsel dengesizlikler, hastalık endişesiyle birlikte vitamin kullanımını da yaygınlaştırdı. Hasta olanlar tedaviye ek olarak, sağlıklı kalmak isteyenler ise önlem amacıyla vitamin takviyelerine yöneliyor. Ancak dahiliye bölümü uzmanları, gelişigüzel kullanılan vitaminlerin ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceği konusunda uyarıyor.
En doğru yol dengeli beslenme
Vitamin ve mineraller, vücudun sağlıklı işleyişi için gerekli organik maddeler arasında yer alıyor. Günlük ihtiyaçların büyük bölümü; karbonhidrat, protein ve yağ dengesinin sağlandığı, bitkisel ve hayvansal gıdaları içeren dengeli bir beslenme programıyla karşılanabiliyor. Ancak gebelik, yoğun spor, büyüme çağları, ateşli hastalıklar, ishal, travma, iklim ve kullanılan bazı ilaçlar vitamin ihtiyacını artırabiliyor.
Eğitim ve yaşam tarzı etkili
Araştırmalar, vitamin kullanımının kadınlarda, yaşlılarda, gelir ve eğitim seviyesi yüksek kişilerde, sigara içmeyenlerde ve sağlıklı beslenmenin hastalıklardan koruduğuna inanan bireylerde daha yaygın olduğunu gösteriyor. Buna karşın bu gruplarda bilinçsiz kullanım riski de artıyor.
Yağda çözünen vitaminlere dikkat
İç Hastalıkları Uzmanı Mehmet Necip Çetiner, özellikle A, D, E ve K vitaminlerinin kontrolsüz kullanımına dikkat çekiyor. Bu vitaminlerin vücutta depolandığını belirten Çetiner, fazla alımın karaciğer hasarı, böbrek problemleri, kalp ritim bozuklukları ve zehirlenmelere yol açabileceğini ifade ediyor. Suda çözünen vitaminlerde toksik etkiler daha nadir görülse de, yüksek dozlarda onların da zararlı olabildiği vurgulanıyor.
En sık yapılan hata: B12
Pandemi sonrası vitamin kullanımının ciddi şekilde arttığını söyleyen Çetiner, birçok kişinin kan tahlili yaptırmadan birden fazla takviyeyi aynı anda kullandığını belirtiyor. Özellikle B12 vitamininin en sık bilinçsiz kullanılan takviyelerin başında geldiğini ifade eden Çetiner, gereksiz yüksek dozların cilt sorunları, baş ağrısı, baş dönmesi ve alerjik belirtilere neden olabileceğini söylüyor. B12 seviyesi çok düşük hastalarda ise ağızdan değil, iğne formunda tedaviler tercih ediliyor.
Fazla vitaminin yol açabileceği sorunlar
Mehmet Necip Çetiner'e göre vitaminlerin aşırı ve kontrolsüz kullanımı baş ağrısı, bulantı, kusma, kalp çarpıntısı, saç dökülmesi ve kemik yoğunluğunda azalma gibi yan etkilere yol açabiliyor. A vitamini fazlalığı baş dönmesi, çift görme ve kemik ağrılarıyla kendini gösterirken, C vitamininin yüksek dozları mide sorunları ve böbrek taşı riskini artırabiliyor. D vitamini fazlalığı kalsiyum yükselmesine bağlı olarak böbrek ve kalp sorunlarına neden olabilirken, E ve K vitaminlerinde kanama ve pıhtılaşma problemleri görülebiliyor. B6 vitamininin aşırı alımı ise el ve ayaklarda uyuşma ile his kaybına yol açabiliyor.
“Doğal olan her zaman zararsız değildir”
Sebze ve meyvenin her zaman yeterli vitamin ihtiyacını karşılamayabileceğini belirten Çetiner, günümüzde gıda kalitesinin düşmesi nedeniyle vitamin eksikliklerinin daha sık görüldüğünü söylüyor. Ancak bu durumun bilinçsiz takviyeleri haklı kılmadığını vurguluyor:
“Vitaminler ne mucize ne de düşmandır. Doğru kişide, doğru dozda ve hekim kontrolünde kullanıldığında faydalıdır. Aksi halde sessiz bir zehre dönüşebilir.”
“Vitamin ilaç değildir” düşüncesiyle hareket etmek ciddi sağlık riskleri doğurabiliyor. Uzmanlar, vitamin ve mineral takviyelerinin mutlaka doktor kontrolünde, kişiye özel ihtiyaçlar doğrultusunda kullanılması gerektiğini vurguluyor.