Hareketsiz kalınan sürenin zihinsel etkilerini mercek altına alan kapsamlı bir analiz, otururken tercih edilen aktivitelerin beyin fonksiyonları açısından belirleyici olduğunu ortaya koydu. Bilimsel veriler; okuma ve oyun gibi zihni meşgul eden "aktif" oturma eylemlerinin bilişsel sağlığı desteklediğini, televizyon izlemek gibi "pasif" alışkanlıkların ise olumsuz sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
Aktif ve pasif oturma arasındaki temel farklar
Araştırma bulguları, oturma eyleminin tek bir kategoride değerlendirilmemesi gerektiğini, aktivite türünün sonuçları kökten değiştirdiğini kanıtlıyor. Aktif oturma sırasında beyin sürekli meşgul tutulurken, pasif oturma durumunda birey hem fiziksel hem de bilişsel olarak düşük bir enerji seviyesinde kalıyor.
Avustralya’daki Queensland Üniversitesi'nden halk sağlığı araştırmacısı Paul Gardiner, konuya ilişkin değerlendirmesinde şunları dedi:
"Toplam oturma süresinin beyin sağlığıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir; ancak oturma genellikle, belirli aktivite türleri dikkate alınmadan tek bir varlık olarak ele alınır"
Gardiner, çoğu insanın günün büyük bölümünü oturarak geçirdiğini vurgulayarak şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bu nedenle oturma türü gerçekten önemlidir... Bu bulgular, televizyon izlemek yerine kitap okumak gibi küçük günlük seçimlerin, yaşlandıkça beyninizi daha sağlıklı tutmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir."
Hafıza ve demans riskindeki belirleyici faktör
Çalışma kapsamında incelenen veriler; kitap okumak, kart oyunları oynamak ve bilgisayar kullanmak gibi zihinsel katılım gerektiren eylemlerin bilişsel sağlıkla doğrudan pozitif bir bağ kurduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bu tür aktif oturma faaliyetlerinin; yürütme işlevi, durumsal bellek ve çalışma belleği gibi kritik bilişsel süreçleri geliştirdiğini saptadı.
Öte yandan, televizyon izleme gibi pasif oturma alışkanlıklarının en belirgin şekilde demans riskindeki artışla ve negatif bilişsel çıktılarla ilişkili olduğu görüldü. Elde edilen etki büyüklüklerinin küçük ancak istatistiksel olarak anlamlı olduğu kaydedildi.
Sağlık kılavuzları için yeni öneriler
Araştırmanın yazarları, ulaştıkları sonuçların gelecekteki sağlık çalışmalarına ve güncellenecek resmi kılavuzlara temel oluşturmasını hedefliyor. Uzmanlar, hazırlanan rehberlerin pasif televizyon izleme ile aktif bilgisayar kullanımı arasındaki farkı net bir şekilde tanımlaması gerektiğini savunuyor. Ayrıca insanların zihinlerini uyarmaları ve fiziksel hareket için kısa molalar vermeleri konusunda teşvik edilmesi öneriliyor.
İnceleme, laboratuvar ortamındaki yapay programlar yerine, insanların doğal yaşam alanlarındaki tipik hareketsiz aktivitelerine odaklandığı için günlük hayata doğrudan uygulanabilir nitelik taşıyor. Paul Gardiner, sağlık tavsiyelerinin yön değiştirmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Sağlık tavsiyeleri, sadece ‘daha az oturun’ demekten, otururken zihinsel olarak daha fazla meşgul edici aktiviteler yapmaya teşvik etmeye doğru kayabilir"
Gardiner, bu yaklaşımın bireylerin uzun vadeli beyin sağlığını desteklemek ve demans riskini azaltmak adına kolay ve gerçekçi bir değişim imkanı sunduğunu ekledi.