Rönesans döneminin en önemli isimlerinden Raphael’e atfedilen Madonna della Rosa tablosu, modern teknoloji aracılığıyla mercek altına alındı. Science Alert dergisinde yayımlanan araştırma verilerine göre, yapay zeka desteğiyle gerçekleştirilen analizler, eserde yer alan bir yüz figürünün büyük bir ihtimalle usta sanatçının elinden çıkmadığını ortaya koydu. Bilgisayar sistemlerinin insan gözünün ayırt edemeyeceği mikro detayları yakalama yeteneği, sanat dünyasında uzun süredir devam eden bir tartışmaya teknolojik bir yanıt sundu.
Tablonun geçmişi ve sanatsal kökenine dair belirsizlikler sürüyor
Madonna della Rosa’nın tarihsel kayıtları, eserin 1667 yılında İspanya’daki bir manastırda sergilendiğini göstermektedir. Tablo, bu tarihten 1857 yılında İspanya Ulusal Sanat Müzesi koleksiyonuna dahil edilene kadar aynı adreste muhafaza edildi; ancak 1667 yılından önceki geçmişine dair net bir bilgi bulunmuyor. İspanya’daki varlığı süresince tamamen Raphael’in eseri olarak kabul edilen tablo, bazı sanat uzmanları tarafından eleştirel bir yaklaşımla değerlendiriliyordu. Uzmanlar, özellikle Aziz Yusuf figüründeki işçilik ve renk tercihlerinin diğer bölümlerle uyumsuz olduğunu savunarak, esere Raphael’in atölyesinden başka isimlerin dahil olmuş olabileceği ihtimalini gündeme getirmişti.
Uzmanlar atölye çalışanlarının esere katkı sağlamış olabileceğini öngörüyor
Bradford Üniversitesi bünyesinde çalışmalarını sürdüren kimyager Howell Edwards, tablonun yaratım sürecinde Raphael’in öğrencileri Giulio Romano ve muhtemelen Gianfrancesco Penni’nin rollerinin olabileceğine işaret etti. Edwards, eserin İspanya’da bulunduğu dönem boyunca aidiyetinin hiçbir şekilde tartışmaya açılmadığını ifade ederek, geleneksel atıf süreçlerindeki eksikliğe dikkat çekti. Bu akademik şüpheler, teknolojik analizlerin temelini oluşturdu.
Yapay zeka Raphael’in özgün tarzını öğrenerek analiz gerçekleştirdi
İngiltere ve ABD’den araştırmacıların ortaklaşa geliştirdiği yeni analiz yöntemi, Hassan Ugail liderliğindeki ekip tarafından hayata geçirildi. University of Bradford’da görevli matematikçi ve bilgisayar bilimci Ugail, sistemin çalışma prensibini şu sözlerle açıkladı:
“Derin özellik analizi sayesinde bilgisayara Raphael’in tarzını; fırça darbelerinden renk paletine, gölgelendirmeden kompozisyona kadar çok ayrıntılı biçimde tanımayı öğrettik.”
Bu eğitim süreci için sadece aidiyeti kesinleşmiş Raphael eserleri kullanılarak algoritmanın sanatçının estetik kimliğini eksiksiz kavraması sağlandı.
Aziz Yusuf figürünün farklı bir sanatçı tarafından çizildiği kesinleşti
Geliştirilen sistemin Raphael tablolarını ayırt etme konusunda yüzde 98 oranında bir doğruluk payına sahip olduğu kaydedildi. Yapılan son incelemede, tablo sadece bir bütün olarak değil, figürlerin yüzleri baz alınarak parça parça analiz edildi. Elde edilen bulgular; Madonna, Çocuk İsa ve Aziz Yahya figürlerinin Raphael’e ait olduğunu onaylarken, sol üst köşedeki Aziz Yusuf yüzünün bu kriterleri karşılamadığını gösterdi. Hassan Ugail, analiz sonuçlarını şu ifadelerle aktardı:
“Tablonun tamamını test ettiğimizde sonuçlar kesin değildi. Ancak parçaları ayrı ayrı incelediğimizde, Yusuf’un yüzünün büyük olasılıkla Raphael’e ait olmadığı ortaya çıktı.”
Modern teknoloji geleneksel sanat incelemelerini yeni bir boyuta taşıyor
1518-1520 yılları arasında tamamlandığı tahmin edilen tuval üzerine yağlı boya eserdeki bu tutarsızlık, aslında 19. yüzyılın ortalarından itibaren fısıldanan bir iddiaydı. Yapay zeka analizi, Aziz Yusuf figürünün diğerlerine göre neden daha "zayıf" bir işçiliğe sahip olduğu sorusuna bilimsel bir temel kazandırarak bu şüpheleri teyit etti. Bununla birlikte araştırma grubu, teknolojinin sunduğu bu imkanların sanat tarihçilerinin ve uzmanların yerini almayacağını, aksine onlara yardımcı bir araç olarak hizmet edeceğini özellikle belirtti.
