6 Şubat 2023 depremlerinin ardından kamuoyuna açıklanan “1 yılda 319 bin, toplamda 650 bin konut” vaadi, Meclis tutanakları, teknik raporlar ve resmi veriler ışığında yeniden tartışma konusu oldu. Belgeler, teslim sürecinde vaat-gerçekleşme makasının giderek açıldığını, hedeflerin sahadaki zorluklar nedeniyle aşama aşama revize edildiğini gösteriyor.
Üç evrede değişen takvim
Meclis kayıtlarına göre süreç üç temel evrede ilerledi. İlk evrede, 31 Mart 2023’te Recep Tayyip Erdoğan tarafından 319 bin konutun bir yıl içinde teslim edileceği açıklandı. Bu söylem, seçimlere kısa süre kala “hızlı toparlanma” mesajı olarak değerlendirildi.
İkinci evrede, yıl sonuna yaklaşılırken hedefler küçültülmeye başladı. Ekim 2023’te dönemin yetkilileri 184 bin konut tesliminden söz ederken, Ocak 2024’te bu rakam 46 bin olarak açıklandı. 6 Şubat 2024 itibarıyla teslim edilen konut sayısının yaklaşık 46 binle sınırlı kaldığı, bunun da ilk yıl vaadinin yaklaşık yüzde 14’üne karşılık geldiği Meclis tutanaklarına yansıdı.
Üçüncü evrede ise hedefler sonraki yıllara ötelenerek yeniden tanımlandı. 2024 yıl sonu için 200 bin, 2025 sonu için yaklaşık 453 bin bağımsız bölüm hedefi dillendirildi.
"Güçlendirme yok, sıfırdan inşa”
TMMOB raporlarında, zemin etütleri, mikro bölgeleme çalışmaları ve hasar tespitlerinin bilimsel sürelerinin siyasi takvime uydurulmaya çalışıldığı vurgulandı. Hasar tespitlerinin kısa sürede tamamlanması yönündeki baskının sahada belirsizlik yarattığı, “güçlendirme yok, sıfırdan inşa” söyleminin kademeli çözüm ihtimallerini dışladığı kayda geçti.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerinde ise yalnızca konutların değil, altyapının da aynı anda yeniden inşa edilmek zorunda kalmasının süreci yavaşlattığı belirtildi.
Muhalefet sert eleştirilerde bulunmuştu
Meclis Genel Kurulu’nda muhalefet milletvekilleri, verilen sözlerin sahadaki tabloyla örtüşmediğini dile getirmişti.
CHP Grup Başkanvekili Ali Mahir Başarır 7 Şubat 2024 tarihli oturumda konuşmuştur. Konuşmasında, "Bir yıl içinde teslim edileceği söylenen konutların yüzde 5’ine yakını ancak verildi. '319 bin konut' denildi, ortada yok." ifadelerini kullanmış ve Cumhurbaşkanı'nın Hatay ile ilgili sözlerini eleştirmiştir.
Saadet Partisi Grup Başkanı Selçuk Özdağ da 7 Şubat 2024 tarihli oturumda, Saadet Partisi'nin grup önerisi üzerine konuşmuştur. "Devlet böyle mi yönetilir? Rakamlarla niye oynuyorsunuz?" diyerek farklı tarihlerde verilen farklı konut sayılarını eleştirmiştir.
CHP Ordu Milletvekili Seyit Torun, "Yapılan evler taahhüdün yüzde 7’si. Bu iddia değil, belge." diyerek toplanan deprem vergilerini ve teslimat oranlarını eleştirmiştir.
İYİ Parti Trabzon Milletvekili Yavuz Aydın, Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki'nin "Yıkıldığı iyi olmuş, bize mis gibi villa verdiniz." şeklindeki açıklamasına sert tepki göstermiştir.
CHP Adana Milletvekili Müzeyyen Şevkin ise 4 Şubat 2025 tarihli oturumda (2. yıl dönümü konuşması) konuşmuştur. Depremin "kader" olarak tanımlanmasını reddederek, "Olaylar ve sonrasında yaşananlar ülke yönetiminin politik tercihlerinin sonucudur; ölümler, kayıplar kader değildir." ifadelerini kullanmıştır.
Belge temelli tablo
Belgeler bir arada değerlendirildiğinde, teknik ve hukuki zorlukların baştan bilindiği, ancak buna rağmen kamuoyuna kademeli bir takvim yerine “bir yıl” hedefinin sunulduğu görülüyor.
İlk yıl sonunda ortaya çıkan yüzde 85’i aşan fark, hedeflerin sahadaki gerçeklerle uyumlu olmadığını ortaya koyarken, sonraki yıllarda açıklanan rakamların da ilk vaatlerin gerisinde kaldığı Meclis kayıtlarına yansıdı.
360 bin kişi konteynerlarda kalıyor
- 360.455 kişi hâlâ konteyner kentlerde yaşıyor.
- Revize edilen 850 bin bağımsız bölüm ihtiyacına karşılık teslim edilen oran yaklaşık %53.
- Hatay, Adıyaman ve Malatya başta olmak üzere binlerce öğrenci konteyner sınıflarda eğitim görüyor.
- Okul inşaatlarının önemli bir bölümü 3. yılda da tamamlanamadı.
- Hatay’da toz kirliliği ve üst solunum yolu hastalıkları kalıcı bir halk sağlığı sorununa dönüştü.
- İçme suyu ve kanalizasyon altyapısında eksikler sürüyor.
- Hatay, Meclis belgelerinde fiilen “enkazdan kalkamayan şehir” olarak tanımlanıyor.
- Barınma sorunu geçici değil, kalıcı bir krize dönüştü.
