"Zamanı Tanrı yaşar, insanoğlu ise hep ölmek için türemiş." Kül Tigin Yazıtı'ndaki bu kadim ifade, Türklerin zaman mefhumuna verdiği derin önemi simgeliyor. Modern dijital saatlerin çok öncesinde, Orta Asya bozkırlarında doğan 12 Hayvanlı Türk Takvimi, sadece bir zaman ölçer değil, aynı zamanda doğayla kurulan spiritüel bir bağın ürünüdür.
Zamanın efendileri: Kimler, ne zaman kullandı?
İslamiyet öncesi dönemden itibaren Göktürkler, Uygurlar, Hunlar ve Bulgarlar başta olmak üzere neredeyse tüm Türk boyları bu sistemi hayatlarının merkezine koydu. En eski yazılı belgesi MS 572-580 yıllarına dayanan Bugut Yazıtı ve meşhur Orhun Abideleri bu takvimle tarihlendirilmiştir. Türklerin astronomideki dehasını yansıtan bu sistem, daha sonra Moğol ve Çin medeniyetlerini de derinden etkilemiştir.
Takvimin şifreleri: Nasıl çalışıyor?
Bu takvimi diğerlerinden ayıran en belirgin özellik, ayları değil yılları hayvan isimleriyle kodlamasıdır. Güneş yılı esaslıdır. Bir yıl 365 gün 5 saat (bazı kaynaklara göre 6 saat) olarak hesaplanır. Her yıla bir hayvan ismi verilir. 12 yıl bittiğinde döngü başa döner.
12 yıllık döngünün 5 kez tekrarlanmasıyla oluşan 60 yıla "bir çağ" denir ki bu, o dönemdeki ortalama insan ömrünü temsil eder. Yılbaşı, gece ve gündüzün eşitlendiği 21 Mart (Nevruz) günüdür.
On İki Yılın Anlamları ve Hayvan İsimleri
Eski Türk inanışına göre, her yıl adını aldığı hayvanın karakterini taşır. İşte o isimler:
-
Sıçgan (Sıçan): Yenilik ve bolluk yılı.
-
Ud (Sığır): Güç ve sabır yılı.
-
Bars (Pars): Yiğitlik ve mücadele yılı.
-
Tavışgan (Tavşan): Barış ve bereket yılı.
-
Lu (Ejderha): Yağmur ve göksel güç yılı.
-
Yılan: Bilgelik ve değişim yılı.
-
Yond (At): İçinde bulunduğumuz 2026 yılı at yılıdır; hızı, özgürlüğü ve arkadaşlığı simgeler.
-
Koy (Koyun): Huzur ve sanat yılı.
-
Biçin (Maymun): Kurnazlık ve hareket yılı.
-
Taguk (Tavuk): Titizlik ve rızık yılı.
-
İt (Köpek): Sadakat ve koruma yılı.
-
Tonguz (Domuz): Kararlılık ve dürüstlük yılı.
