Bilim dünyasında devrim niteliğinde bir keşif gerçekleşti: İnsan dışı bir canlıda ilk kez hayali oyun (pretend play) yeteneği bilimsel olarak kanıtlandı. Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada, ünlü bonobo Kanzi'nin, tıpkı 2-3 yaşındaki bir çocuk gibi hayali nesnelerle etkileşime girebildiği ortaya çıktı.
Hayali meyve suyu deneyi
Johns Hopkins ve St Andrews üniversitelerinden araştırmacılar, 2025 yılında 44 yaşında hayatını kaybeden ancak zekasıyla efsaneleşen Kanzi ile ölmeden önce bir çay partisi deneyi gerçekleştirdi. Deneyde şu adımlar izlendi; Araştırmacılar boş bir sürahiden iki boş bardağa hayali meyve suyu dolduruyormuş gibi yaptı. Ardından bardaklardan birini ters çevirerek içindeki hayali sıvıyı boşalttı. Kanzi'ye meyve suyunun nerede olduğu sorulduğunda, bonobo 50 denemenin 34'ünde (tesadüfün çok üzerinde bir oranla) dolu olan bardağı seçti.
Gerçekle hayali ayırt edebiliyor
Deneyin en çarpıcı kısımlarından biri de Kanzi'nin hayali olanla gerçek olanı karıştırmamasıydı. Önüne gerçek meyve suyu ile hayali meyve suyu konulduğunda, Kanzi vakit kaybetmeden %80 oranında gerçek olanı tercih etti. Bu durum, bonobonun sadece bir oyunun parçası olduğunu bildiğini ve zihninde gerçeklikten bağımsız senaryolar kurabildiğini kanıtlıyor.
Evrimsel bir miras: 9 milyon yıllık geçmiş
Araştırmanın yazarlarından Amalia Bastos, bu keşfin hayvanların sandığımızdan çok daha zengin bir iç dünyaya sahip olduğunu gösterdiğini belirtti.
Neden Önemli? Bu yeteneğin keşfi, hayal kurma ve sembolik düşünme becerisinin insan ve bonoboların ortak atasından gelen 6 ila 9 milyon yıllık bir evrimsel miras olabileceğini düşündürüyor.
Kanzi’nin mirası yaşıyor
Geçtiğimiz yıl (Mart 2025) hayata gözlerini yuman Kanzi, yüzlerce İngilizce kelimeyi anlaması ve semboller (leksigramlar) aracılığıyla iletişim kurmasıyla primatoloji dünyasının en büyük yıldızıydı. Bu son çalışma, Kanzi'nin bilime veda ederken bıraktığı en büyük derslerden biri oldu: Hayal kurmak, sadece insan olmanın bir gereği değil, gelişmiş bir zihnin doğal bir parçası.
