Modern yaşamın vazgeçilmezi haline gelen çizburger, patates kızartması ve şekerli atıştırmalıklar, sadece bel çevremizi değil, doğrudan zihinsel kapasitemizi hedef alıyor. ABD’li yetişkinlerin günlük kalori ihtiyacının yarısından fazlasını karşıladığı ultra işlenmiş gıdalar, beynin öğrenme ve bellek merkezini etkiliyor.
Beyin hücrelerinde glikoz krizi
UNC Tıp Fakültesi Farmakoloji Bölümü'nden Dr. Juan Song ve ekibinin yayımladığı çalışma, beslenme ve beyin sağlığı arasındaki gizli mekanizmayı deşifre etti. Araştırmaya göre, doymuş yağ oranı yüksek gıdalar tüketildiğinde beyin, ana enerji kaynağı olan glikozu kabul etme yeteneğini kaybediyor. Bu durum, hücrelerin hayatta kalmak ve çalışmak için normalden çok daha fazla efor sarf etmesine, yani "hiperaktif" hale gelmesine neden oluyor.
Bilim dünyasında daha önce demans ve Alzheimer ile ilişkilendirilen bu hiperaktivite, beyin hücrelerinin enerji kullanımını yöneten "PKM2" adlı proteinin işlevini yitirmesiyle tetikleniyor. Dr. Song, "Bizi en çok şaşırtan, hücrelerin yakıt yetersizliğine bu kadar hızlı tepki vermesi ve bu değişimin tek başına hafızayı çökertmeye yetmesiydi" sözleriyle tehlikenin boyutuna dikkat çekiyor.
Parkinson ve demans riskini artırıyor
Ultra işlenmiş gıdaların sadece kilo aldırmadığı, aynı zamanda bilişsel gerilemeyi yüzde 12 oranında hızlandırdığı biliniyor. Son bulgular, bu gıdaların Parkinson hastalığının erken belirtilerini tetiklediğini ve uzun vadede Alzheimer riskini ciddi şekilde yükselttiğini doğruluyor. Erken ölüm, kalp krizi ve felç gibi fiziksel risklerin yanına şimdi de "zihinsel sis" ve geri dönülemez bellek kayıpları eklenmiş durumda.
Aralıklı oruç beyni sakinleştiriyor
Araştırmanın belki de en çarpıcı noktası, bu hasarın belirli ölçüde geri döndürülebilir olması. Bilim insanları, 4 günlük yoğun abur cubur tüketimi sonrası hiperaktif hale gelen fare beyinlerinin, aralıklı oruç ve beslenme düzenindeki köklü değişikliklerle normale dönebildiğini saptadı.
Dr. Song ve ekibi, bu tür bütünsel stratejilerin gelecekte metabolik bozukluklara bağlı demans yükünü azaltabileceğini umuyor. Uzmanlar, "hem vücudu hem beyni korumak için" kapsamlı işlemlerden geçmiş gıdalardan uzak durulması yönündeki tavsiyelerini yeniliyor.
