Rusya’nın askeri faaliyetler çerçevesinde geliştirdiği ve jeostatik yörüngede görev icra eden Luch/Olymp isimli denetleyici uydunun parçalara ayrılması, uzay güvenliğine dair endişeleri yeniden tırmandırdı. 2014 yılında uzaya gönderilen ve temel işlevi diğer uzay araçlarını yakından takip etmek olan uydu, geçtiğimiz yıl aktif görev süresini tamamlamıştı. Emeklilik sürecinin ardından Dünya'nın yaklaşık 35 bin 786 kilometre üzerindeki "mezar yörünge" olarak adlandırılan bölgeye nakledilen uydunun, son yer tabanlı optik gözlemlerde kontrolsüz biçimde parçalandığı ve etrafında yeni enkaz bulutları oluşturduğu saptandı.
Optik gözlemler uydunun kontrolsüz bir şekilde parçalandığını kanıtladı
İsviçre merkezli uzay izleme kuruluşu s2A systems tarafından paylaşılan veriler, Luch/Olymp uydusunun fiziksel bütünlüğünü kaybederek kendi ekseni etrafında dönmeye başladığını belgeledi. 30 Ocak tarihinde, Greenwich saatiyle 06:09’da uydunun yakın çevresinde daha önce var olmayan yeni nesnelerin görülmesi, parçalanma hadisesinin boyutlarını gözler önüne serdi.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan astrofizikçi Jonathan McDowell, normal şartlarda emekli edilen bir uydunun yakıt ve pillerinin patlama riskine karşı tahliye edilmiş olması gerektiğini hatırlattı. McDowell, bu prosedürler uygulandıysa parçalanmanın büyük olasılıkla harici bir enkazın çarpması sonucu tetiklendiği ihtimali üzerinde duruyor.
Jeostatik yörüngedeki enkaz birikimi stratejik faaliyetleri tehdit ediyor
Luch/Olymp uydusunun yaşadığı bu durum, yüksek Dünya yörüngesindeki enkaz yoğunluğunun ne denli büyük bir risk barındırdığını bir kez daha tescilledi. İletişim sistemleri ve askeri operasyonlar için hayati önemi haiz olan jeostatik yörüngede meydana gelen her türlü yapısal bozulma, bölgedeki aktif uyduların güvenliğini doğrudan tehlikeye atıyor.
Bilim insanları, bu tip olayların frekansının artmasının mevcut operasyonel süreçlerin yanı sıra ileride gerçekleştirilecek uzay görevlerini de sekteye uğratabileceğine dikkat çekiyor. Öte yandan Rusya’nın 2023 yılında serinin ikinci uydusu olan yeni bir Luch/Olymp aracını fırlatmış olması, bölgedeki trafiği ve buna bağlı potansiyel risk faktörlerini artırmaya devam ediyor.
Uzaydaki uluslararası rekabet güvenlik standartlarının önemini artırıyor
Son dönemde Rusya, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin gibi küresel güçlerin, diğer devletlere ait uzay araçlarını denetlemek amacıyla yörüngeye araç yerleştirmesi, rekabetin dozunu yükseltmiş durumda. Luch/Olymp’un parçalanması, yalnızca teknik bir arıza veya kaza değil, aynı zamanda bu stratejik yarışın yörüngede yarattığı kalıcı kirliliği de temsil ediyor.
Uzmanlar, uzay enkazının milliyetten bağımsız olarak tüm insanlığın uzay faaliyetlerini kısıtlayabilecek küresel bir mesele olduğunu savunuyor. Bu tür yıkıcı olayların önüne geçilebilmesi adına uluslararası arenada yeni güvenlik normlarının ve iş birliği protokollerinin hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Neticede Rus uydusunun parçalanması, jeostatik yörüngedeki sürdürülebilirlik tartışmalarını daha geniş bir perspektifte yeniden gündeme getirdi.
