Sinirbilim dünyası, beynin gizemlerini çözmek için alışılmışın dışında bir canlıyı mercek altına alıyor: Yıldız burunlu köstebek. Neredeyse kör olmasına rağmen dünyanın en hızlı avlanma yeteneğine sahip olan bu canlı, dokunma duyusunun beyindeki haritalanmasını anlamak için eşsiz bir model sunuyor.
22 dokunaçlı mucize
Condylura cristata türü köstebeğin burnunda yıldız şeklinde dizilmiş 22 dokunaç bulunuyor. Bu yapı sayesinde saniyede 10 ila 13 farklı noktayı yoklayan canlı, çamurlu tünellerde avını hızla tespit ediyor. Vanderbilt Üniversitesi’nden Prof. Kenneth Catania, bu durumu köstebeğin hayatta kalmak için sergilediği yüksek bir "telaş hali" olarak tanımlıyor.
Beyindeki görsel benzerlik
Araştırmalar, burundan gelen bilgilerin beynin neokorteksinde son derece düzenli bir şekilde işlendiğini kanıtladı. Tıpkı insan gözündeki yüksek çözünürlüklü merkezi alan (fovea) gibi, köstebeğin burnu da dokunma odaklı bir merkezle çalışıyor. Köstebek, çevresel alanda bir nesneye dokunduğu anda merkezi "dokunma foveasını" o noktaya yönlendiriyor. Bu yapı, primatların görsel sistemleriyle şaşırtıcı bir benzerlik taşıyor.
Su altında koku alabilen ilk memeli
Yıldız burunlu köstebekler sadece karada değil, su altında da devrim niteliğinde bir yeteneğe sahip. Catania’nın keşfine göre; bu canlılar su altında hava kabarcıkları çıkarıp geri çekerek çevrelerini "koklayabiliyor." Bu, memelilerde su altı koku alma yeteneğine dair bilimsel tarihe geçen ilk kanıt oldu.
Guinness Rekorlar Kitabı’nda bir şampiyon
Küçük av parçalarını milisaniyeler içinde tüketen yıldız burunlu köstebek, Guinness Dünya Rekorları’nda "en hızlı yiyen memeli" unvanını taşıyor. Bu hız, enerji kazanımı ile zaman arasındaki matematiksel dengeyi kökten değiştirerek avlanmayı son derece kârlı bir hale getiriyor.
Bilimin geleceği: Doğal koşullarda analiz
Prof. Catania, sadece fizyolojiye değil, davranışa da odaklanılması gerektiğini vurguluyor. Gelecek çalışmalar, köstebeklerin bu olağanüstü hızının dişler ve sindirim sistemiyle olan ilişkisini daha doğal koşullarda inceleyerek beynin çevreyi algılama sınırlarını zorlamaya devam edecek.