Northwestern Üniversitesi ve Bern Üniversitesi'nden bilim insanları, uykunun REM evresinde rüya içeriklerini dışarıdan gelen sesli ipuçlarıyla manipüle ederek bireylerin problem çözme yeteneklerini geliştirmeyi başardı. Neuroscience of Consciousness dergisinde yayımlanan çalışmada, deneklerin uyanıkken çözemediği yaratıcı bulmacalar, uyku sırasında belirli melodilere eşlenerek zihne hatırlatıldı. Yapılan deneyler, rüya içeriği ile bilişsel performans arasındaki doğrudan bağı ortaya koyarken, beynin uyku esnasında "hacklenebileceğine" dair önemli veriler sundu.
Bulmacalar ve melodiler rüya öncesinde birbirleriyle eşleştirildi
Araştırma kapsamında, lucid rüya görme deneyimi olan veya bu konuya ilgi duyan 20 gönüllü katılımcı seçildi. Deneyin başlangıcında katılımcılara uyanık oldukları sırada çözmeleri için kısa süreli yaratıcı bulmacalar verildi. Çözülemeyen her bir problem; gitar riffleri, düdük tınıları veya çelik davul sesleri gibi birbirinden farklı ve spesifik sesli etiketlerle eşleştirildi. Bu yöntemle, her bir başarısız bulmaca denemesi zihinde belirli bir melodiyle kodlanmış oldu.
REM uykusu sırasında sesli uyaranlarla hatırlatıcılar devreye sokuldu
Katılımcılar uykuya daldığında araştırmacılar, deneklerin beyin aktivitelerini ve göz hareketlerini hassas cihazlarla takip etti. Deneklerin rüya gördüğü REM uykusu evresine geçtiği tespit edildiği an, daha önce bulmacalarla eşleştirilen sesler tekrar dinletildi. Bu uygulama ile uyku halindeki bireyin zihninde, çözülmemiş olan belirli problemlerin rüya içerisinde yeniden canlandırılması ve hatırlatılması hedeflendi. Uyku periyodunun tamamlanmasının ardından katılımcıların rüya kayıtları alındı ve sonraki günlerde elde edilen veriler analiz edildi.
Rüyasında ipucu görenlerin problem çözme olasılığı artış gösterdi
Çalışmanın sonuçlarını değerlendiren Northwestern Üniversitesi’nden bilişsel sinirbilimci Ken Paller şu ifadeleri kullandı:
“Bu çalışmanın amacı, rüyanın problem çözme üzerindeki faydalarla ilişkili olup olmadığını görmekti.”
Elde edilen bulgular, rüya içeriklerinin yönlendirilebildiğini kanıtladı; zira katılımcıların yaklaşık üçte biri, kendisine sesli ipucu verilen bulmacaları rüyasında gördüğünü belirtti. Rüyasında bu bulmacalarla karşılaşan deneklerin, ertesi gün söz konusu problemleri çözme ihtimalinin istatistiksel olarak belirgin bir artış gösterdiği saptandı.
Beklenmedik bağlantılar kurma yetisi yaratıcılığı tetikliyor
Deneyin şaşırtıcı bir detayı ise lucid rüya görenlerin bazı senaryolarda daha az bulmaca çözmesi oldu. Katılımcılar önceden belirlenmiş göz hareketleri veya nefes paternleri aracılığıyla rüyada olduklarının bilincinde olduklarını işaret etseler de, bu gruptaki denek sayısı kesin bir yargıya varmak için yeterli bulunmadı. Bern Üniversitesi bünyesinde rüya mühendisi olarak görev yapan Emma Peters, rüyaların çözüm sürecine katkısını, “Rüyaların gündüz farkındalığıyla kuramayacağımız tuhaf ve beklenmedik bağlantılar kurması” şeklinde özetledi.
Basit sesli komutlarla beynin uyku kapasitesi yönlendirilebiliyor
Araştırma ekibi, rüya ile yaratıcılık arasındaki kompleks ilişkiyi henüz tüm yönleriyle açıklayamadıklarını ifade etse de, uykudaki beynin dış uyaranlarla yönlendirilebileceğini somutlaştırdı. Çalışma, basit bir çelik davul melodisinin bile rüyaları "programlamak" için yeterli olabileceğini ve bu sayede ertesi gün yeni çözüm yollarının keşfedilebileceğini ortaya koydu. Bilim insanları, beynin uyku sırasında aldığı ipuçlarını işleyerek bilişsel engelleri aşma potansiyeline sahip olduğunu vurguladı.
