Nature dergisinde yayımlanan araştırma, gezegenlerin nasıl oluştuğuna ve zamanla nasıl küçüldüğüne dair kozmik bir laboratuvar sunuyor.
Evrenin derinliklerini tarayan bilim insanları, dünyamızdan yaklaşık 350 ışık yılı uzaklıktaki Boğa (Taurus) takımyıldızında bulunan V1298 sisteminde büyüleyici verilere ulaştı. Güneş’i orta yaşlı bir yetişkin olarak kabul edersek, sadece 5 aylık bir bebeğe tekabül eden bu genç yıldızın etrafında, alışılagelmişin dışında bir gezegen sistemi şekilleniyor.
Marshmallow kadar hafif, Jüpiter kadar büyük
Sistemde keşfedilen dört gezegen, boyut olarak Neptün ile Jüpiter arasında değişse de şaşırtıcı derecede düşük kütlelere sahip. Araştırmacılar, bu gezegenlerin yoğunluğunu panayırların vazgeçilmezi olan pamuk şeker ve yumuşak şekerlemelere (marshmallow) benzetiyor. Yoğunluğu sadece 0,05 g/cm³ olarak ölçüldü; bu da onu gerçek bir pamuk şeker dünyası yapıyor.
Dünya'dan 5 kat daha büyük olan bir diğer gezegen ise yoğunluk bakımından bir marshmallow ile eşdeğer.
9 yıllık takip ve yeni bir ölçüm yöntemi
V1298 sistemi daha önce de biliniyordu, ancak genç yıldızın üzerindeki güneş lekeleri ve sürekli patlamalar (parlamalar), gezegenlerin kütlesini ölçmeyi zorlaştırıyordu. John Livingston liderliğindeki ekip, 9 yıl boyunca Kepler, TESS ve Spitzer gibi teleskoplardan gelen verileri inceleyerek "Transit Zamanlama Değişimleri" (TTV) yöntemini kullandı.
Bu yöntem sayesinde, gezegenlerin birbirlerine uyguladığı kütleçekimsel çekimler takip edilerek gerçek ağırlıkları saptandı. Önceki tahminlerin aksine, gezegenlerin çok daha hafif olduğu ve aslında "şişkin" birer gaz yığını oldukları kanıtlandı.
Gezegenler nasıl küçülüyor?
Bilim insanları, bu devasa ama hafif gezegenlerin zamanla "süper-Dünyalar" veya "alt-Neptünler" olarak bilinen daha yoğun ve küçük formlara dönüşeceğini düşünüyor. Bu süreçte üç temel mekanizma rol oynuyor. Yıldızdan gelen radyasyonun atmosferi süpürmesi. Gezegenin kendi iç ısısının atmosferi dışarı itmesi.
Hızlı Tahliye (Boil-off): Gezegeni bir "düdüklü tencere kapağı" gibi koruyan ilkel toz diski dağıldığında, atmosferin aniden dışarı püskürmesi.
Kozmik evrimin kayıp halkası
V1298 sistemi, benzer pamuk şeker gezegenlere sahip olan ancak kendisinden 25 kat daha yaşlı olan Kepler-51 sistemiyle kıyaslandığında paha biçilemez bir veri sunuyor. Bu keşif, galaksimizdeki en yaygın gezegen türlerinin milyarlarca yıl önce nasıl birer dev bebek olarak hayata başladığını gözler önüne seriyor.
V1298 sistemindeki bu şişkin gezegenlerin gelecekteki atmosferik değişimlerini veya James Webb Uzay Teleskobu'nun bu sistem üzerinde yapacağı yeni gözlemleri detaylandırmamı ister misiniz?
