Dünya’daki kimyasal reaksiyonların çoğu su ve ısı etkisiyle gerçekleşirken; suyun ve ısının bulunmadığı Mars’ta bu sürecin nasıl işlediği yıllardır süregelen bir tartışma konusuydu. Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayımlanan ve Washington ile Delaware Üniversitelerinden bilim insanlarının liderlik ettiği yeni çalışma, bu gizemi aydınlatacak bir çerçeve sundu.
İzotop dengesi neden bozuk?
Mars yüzeyindeki klor, oksijen ve karbon gibi temel elementlerin izotop oranlarında tuhaf bir dengesizlik olduğu uzun süredir biliniyordu. Özellikle klorun "ağır" izotopu olan Klor-37, olması gerekenden çok daha düşük seviyelerde saptanmıştı.
Bu durumun önemi, klorun Mars’taki en büyük tehlikelerden biri olan perkloratların ana bileşeni olmasıdır. Perkloratlar, insan sağlığı ve biyolojik sistemler için son derece zehirli maddelerdir ve Mars’ta kalıcı bir üs kurmanın önündeki en büyük engellerden biri olarak görülmektedir.
Toz şeytanları etkisi
Araştırma, Mars'ın meşhur toz fırtınalarının ve "toz şeytanı" (dust devil) adı verilen minyatür hortumların kimyasal bir reaktör gibi çalıştığını savunuyor.
Havalanan toz tanecikleri birbirine sürterek, tıpkı bir balonu kafanıza sürttüğünüzde oluşan statik elektrik gibi büyük bir yük biriktiriyor. Mars’ın ince atmosferinde bu elektrik yükü, küçük arklar (kıvılcımlar) oluşturarak boşalıyor.
Bu elektrostatik deşarjlar, atmosferdeki ve yüzeydeki gazları parçalayarak perkloratların ve karbonatların oluşumuna neden olan zincirleme reaksiyonları tetikliyor.
Uzay gezginleri için kritik uyarı
Bu keşif, gelecekteki Mars kaşifleri için hem bir rehber hem de bir uyarı niteliği taşıyor. Mars’ın soğuk ikliminde bu elektrik arklarının aktif bir süreç olması, öldürücü perkloratların sürekli olarak yeniden üretildiği anlamına geliyor. Yani Mars yüzeyi, kendini temizlemek yerine sürekli olarak bu zehirli kimyasalları tazeleyen bir yapıya sahip.
Diğer gezegenlerde benzer süreçler olabilir
Bilim insanları, bu elektriksel reaksiyon zincirlerinin sadece Mars’ta değil; Venüs, dev gaz gezegenleri ve hatta Ay’da da görülebileceğini belirtiyor. Ekip, bir sonraki çalışmalarında Venüs’teki elektrik arklarının gezegenin yüzey kimyasını nasıl etkilediğini açıklamayı planlıyor.