Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvuru mekanizmasının Türk hukuk sistemindeki 14 yıllık serüvenini çarpıcı verilerle ortaya koydu. Yüce Divan Salonu'nda düzenlenen ve hukuk dünyasının önemli isimlerini bir araya getiren sempozyumda konuşan Özkaya, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında gelinen noktayı değerlendirdi. 23 Eylül 2012 tarihinde başlayan bireysel başvuru süreci, bugün itibarıyla anayasal hak arama yollarının en kritik halkalarından biri haline gelmiş durumda. Özkaya'nın paylaştığı verilere göre, 14 yıl içinde Mahkemeye toplam 756 bin 726 bireysel başvuru ulaştı. Bu devasa iş yükünün 648 bin 410'u ise karara bağlanarak sonuçlandırıldı. Başka bir deyişle, sisteme giren başvuruların yaklaşık yüzde 85,7'si mahkeme tarafından neticelendirildi. 2026 yılı içerisinde ise şu ana kadar 40 bin 769 başvuru yapıldığı ve bunların 30 bin civarının karara bağlandığı belirtildi.
Hukuk devletinin güçlenmesinde bireysel başvurunun rolü
AYM Başkanı Özkaya, bireysel başvuruyu sadece bir hak arama yolu olarak değil, hukuk devletini güçlendiren ve Anayasa'nın toplumsal hayatta karşılık bulmasını sağlayan bir kurum olarak tanımladı. Özkaya'ya göre, bu mekanizma anayasa yargısını doğrudan insanın hayatına ve somut uyuşmazlıklara temas eden bir yapıya dönüştürdü. Mahkemenin bu süreçte oluşturduğu içtihat birikimi, kişi hürriyeti ve güvenliğinden adil yargılanma hakkına, ifade özgürlüğünden mülkiyet hakkına kadar geniş bir yelpazede standartlar belirledi. Norm denetimi ile bireysel başvuru arasında karşılıklı bir etkileşim olduğunu vurgulayan Özkaya, bu iki alanın birbirini besleyerek temel hakların kapsamını genişlettiğini ifade etti. Ayrıca, bireysel başvurunun olağan kanun yollarının bir alternatifi olmadığını, aksine ikincil bir nitelik taşıdığını hatırlatarak, yüksek mahkemeler arasındaki görev ayrımının önemine dikkat çekti.
İhlal kararlarında rekor uygulama oranı
Sistemin başarısının sadece kararların verilmesiyle değil, bu kararların hayata geçirilmesiyle ölçülebileceğini belirten Özkaya, uygulama oranlarındaki yüksekliğe vurgu yaptı. 2013 yılından bu yana verilen 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'unun uygulandığını açıklayan Özkaya, bu oranın bireysel başvurunun 14 yıllık tecrübesi açısından son derece anlamlı olduğunu dile getirdi. İhlal kararlarının gereğinin yerine getirilmesi, temel hakların etkili bir şekilde korunmasının vazgeçilmez bir parçası olarak görülüyor. Özkaya, bu süreçte yargı mercilerinin ve kamu kurumlarının gösterdiği hassasiyetin, sistemin kökleşmesinde büyük rol oynadığını belirtti.
Dijital dönüşüm ve yargıda yeni dönem
Teknolojik gelişmelerin yargı sistemine entegrasyonu konusunda da önemli adımlar atıldığını belirten AYM Başkanı, dijitalleşmenin artık bir zorunluluk haline geldiğini ifade etti. 1 Ekim 2025 itibarıyla avukatların bireysel başvuruları UYAP üzerinden yapabilmesine imkân tanınması, bu dönüşümün en somut adımlarından biri oldu. Kısa sürede benimsenen bu sistem sayesinde, bugüne kadar yapılan başvuruların yaklaşık yüzde 34'ü elektronik ortamda gerçekleştirildi. Her üç başvurudan birinin dijital yollarla yapılması, sistemin erişilebilirliğini artırırken, Mahkemenin teknolojik imkânlardan yararlanma konusundaki kararlılığını da gözler önüne serdi. Özkaya, gelecekte de teknolojinin sunduğu olanaklarla bireysel başvuru sisteminin etkinliğini daha da ileriye taşımayı hedeflediklerini sözlerine ekledi.
