Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvuru mekanizmasının hukuk sistemimizdeki 14 yıllık serüvenini değerlendirdiği sempozyumda, sistemin etkinliğini kanıtlayan dikkat çekici istatistikleri kamuoyuyla paylaştı. Ankara'da düzenlenen ve yüksek yargı mensuplarının katılımıyla gerçekleşen etkinlikte konuşan Özkaya, 2013 yılından bu yana mahkeme tarafından verilen 86 bin 849 ihlal kararının neredeyse tamamının, yani yüzde 99,9'unun kamu kurumları ve yargı mercileri tarafından uygulandığını açıkladı. Bu yüksek oran, bireysel başvurunun sadece bir hak arama yolu değil, aynı zamanda temel hakların korunmasında somut sonuçlar doğuran bir mekanizma haline geldiğini gözler önüne serdi.
Yargı sisteminde dijital dönüşüm ve yapay zeka
Bireysel başvuru dosyalarının yoğunluğuyla başa çıkmak adına teknolojik yatırımlara hız verdiklerini belirten Özkaya, yapay zeka destekli karar destek sistemlerinin geliştirilmesinde sona yaklaşıldığını duyurdu. TÜBİTAK iş birliğiyle yürütülen projeler sayesinde, raportörlerin binlerce dosya arasındaki hukuki ilişkileri daha hızlı analiz etmesi ve içtihatlara daha etkin erişim sağlaması hedefleniyor. Ancak Özkaya, bu teknolojik atılımın sınırlarını net bir şekilde çizerek, yapay zekanın asla bir hakimin yerini alamayacağını vurguladı. Adaletin sadece veri işlemekten ibaret olmadığını, insanı ve somut olayın kendine özgü şartlarını anlamayı gerektirdiğini belirten Özkaya, yargısal kararların sorumluluğunun her zaman insanda kalması gerektiğini ifade etti.
Yüksek mahkemeler arasında hiyerarşi yok
Konuşmasında bireysel başvurunun ikincil niteliğine de değinen AYM Başkanı, Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay ve Danıştay gibi yüksek mahkemeler arasında herhangi bir hiyerarşik üstünlük sıralaması bulunmadığını hatırlattı. Her kurumun Anayasa ve kanunlarla belirlenmiş görev sınırları içinde hareket ettiğini belirten Özkaya, bireysel başvurunun olağan bir kanun yolu olmadığını, aksine derece mahkemelerinin tüketilmesinin ardından başvurulabilecek istisnai bir mekanizma olduğunu belirtti. 2012 yılından bu yana mahkemeye toplam 756 bin 726 başvuru yapıldığını ve bunların 648 bin 410'unun sonuçlandırıldığını belirten Özkaya, sistemin başarısının tüm kamu makamlarının ortak sorumluluğuyla mümkün olduğunu ifade etti.
Adalet timsali olma vurgusu
Sempozyumun sonunda hakim ve savcılara seslenen Özkaya, adaletin devletin harcı ve toplumun vicdanı olduğunu hatırlatarak, yargı mensuplarının her türlü kişisel arzudan arınmış bir şekilde görev yapmaları gerektiğini belirtti. Cübbelerin düğmesiz ve cepsiz oluşuna atıfta bulunan Özkaya, bu sembolik durumun yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki sorumluluğu temsil ettiğini vurguladı. Adaletin zayıfladığı bir toplumda huzur ve refahın sağlanamayacağını belirten Özkaya, tüm hakim ve savcıları adalet timsali olmaya ve hakkaniyetle hüküm vermeye davet etti.
