Okulların açılmasına sayılı günler kala, öğrencilerin her gün omuzlarında taşıdığı okul çantaları, sadece kırtasiye malzemelerini değil, aynı zamanda çocukların fiziksel gelişimini de doğrudan etkileyen bir unsur haline geliyor. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Ortopedi Servisi sorumlu hekimi Prof. Dr. Yalçın Turhan, ebeveynlerin okul alışverişi yaparken estetik kaygılardan ziyade çocuklarının omurga sağlığını ön planda tutmaları gerektiğini vurguluyor. Yanlış seçilen veya hatalı taşınan çantaların, çocuklarda boyun, omuz ve sırt kaslarında ciddi yorgunluklara, ağrılara ve duruş bozukluklarına yol açabileceği konusunda aileleri uyaran Turhan, bu durumun uzun vadede çocukların yaşam kalitesini düşürebileceğine dikkat çekiyor.
Ağırlık dengesi nasıl kurulmalı?
Prof. Dr. Turhan, okul çantası ağırlığının çocuğun vücut ağırlığıyla doğrudan orantılı olması gerektiğini belirtiyor. Yapılan güncel çalışmalar, vücut ağırlığının yüzde 15’ini aşan yüklerin çocuklarda ağrı şikayetlerini belirgin şekilde artırdığını ortaya koyuyor. Uzmanlar, ailelere pratik bir hesaplama yöntemi önererek, çantanın toplam ağırlığının çocuğun kilosunun yüzde 10’unu geçmemesi gerektiğini ifade ediyor. Örneğin, 30 kilogram ağırlığındaki bir öğrencinin çantasının ideal olarak 3 kilogram civarında olması, özel durumlarda ise bu sınırın en fazla 4,5 kilograma kadar esnetilebileceği belirtiliyor. Çanta ağırlaştıkça ve taşıma süresi uzadıkça, çocuğun vücuduna binen mekanik yükün arttığı ve bunun da omurga üzerinde baskı yarattığı unutulmamalıdır.
Doğru taşıma ve çanta seçimi
Çantanın ağırlığı kadar, nasıl taşındığı da omurga sağlığı açısından kritik bir öneme sahip. Prof. Dr. Turhan, çantanın mutlaka iki omuz askısının birlikte kullanılarak ve vücuda yakın bir şekilde taşınması gerektiğini vurguluyor. Tek omuzla taşınan çantalar, yükün asimetrik dağılmasına neden olarak çocuğun gövdesini dengelemek için yana doğru eğilmesine yol açıyor. Bu durum, omuz ve sırt kaslarında aşırı yüklenmeye sebep oluyor. Ayrıca, askıların çok uzun bırakılması çantayı vücuttan uzaklaştırarak kaldıraç etkisini artırıyor ve kasların harcadığı enerjiyi yükseltiyor. Uzmanlar, tekerlekli okul çantalarının ise merdiven inip çıkma gibi durumlarda zorluk yarattığı ve tek elle taşınması gerektiği için sırt çantalarına ideal bir alternatif olmadığını belirtiyor. Bunun yerine, geniş ve dolgulu askıları olan, sırt desteği bulunan ve yükü dengeli dağıtan modellerin tercih edilmesi öneriliyor.
Sadece çanta değil, yaşam tarzı da önemli
Okul çantalarının doğrudan skolyoz gibi kalıcı omurga deformitelerine yol açtığına dair bilimsel bir kanıt bulunmasa da, ağır çantaların duruşu geçici olarak bozduğu ve kas ağrılarına neden olduğu bir gerçektir. Ancak Prof. Dr. Turhan, omurga sağlığını sadece okul çantasına indirgemenin yanlış olduğunu ifade ediyor. Masa başında uzun süre yanlış pozisyonda oturmak, evdeki çalışma masalarının yüksekliği ve gün boyu tablet veya telefon başında öne eğilerek vakit geçirmek, omurga sağlığını çantadan daha fazla tehdit edebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 5-17 yaş arası çocuklar için önerdiği günde en az 60 dakikalık fiziksel aktivite kuralı, omurga sağlığını korumak için büyük önem taşıyor. Ailelerin, çocuklarının duruşunu gözlemleyerek, ağır kitapları çantanın sırta en yakın bölmesine yerleştirmeleri ve gereksiz eşyaları ayıklamaları, çocukların fiziksel gelişimini desteklemek adına atılabilecek en basit ama en etkili adımlar arasında yer alıyor.
