Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Ağustos ayına ilişkin üretici ve market fiyatlarını mercek altına alarak tarım ekonomisindeki çarpıcı tabloyu paylaştı. Bayraktar'ın verilerine göre, üreticiden tüketiciye ulaşan ürünlerin fiyatlarında yaşanan değişimler, özellikle bazı temel gıda maddelerinde devasa bir uçurumun oluştuğunu ortaya koydu. Ağustos ayında market raflarında fiyatı en çok düşen ürün sivri biber olurken, üretici tarafında ise listenin başında limon yer aldı.
Fiyat makasında rekor: Limon 8,5 kat pahalıya satıldı
Üretici ile market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün yüzde 748,4 ile limon olarak kayıtlara geçti. Bu durum, üreticide 10 lira olan bir kilogram limonun market raflarında 84 lira 84 kuruşa kadar çıktığını gösteriyor. Limonu, 4,8 katlık farkla havuç ve elma takip ederken, kabak ve yeşil soğan da 3,4 katlık fiyat farkıyla dikkat çeken diğer ürünler oldu. Havuç üreticide 10 lira 66 kuruşken markette 51 lira 20 kuruşa, elma ise 18 lira 75 kuruştan 89 lira 60 kuruşa yükselerek tüketicinin cebini zorladı.
Marketlerdeki 37 ürünün 19'unda fiyat artışı yaşanırken, 18 üründe düşüş gözlemlendi. Markette fiyatı en çok artan ürün yüzde 37,8 ile yumurta oldu. Yumurtayı yeşil fasulye, yeşil soğan ve marul izledi. Buna karşın sivri biber yüzde 34,2'lik düşüşle markette en çok ucuzlayan ürün oldu.
Üretim bölgelerinde arz fazlası fiyatları aşağı çekti
Üretici tarafında ise 29 ürünün 9'unda fiyat artışı, 13'ünde ise düşüş yaşandı. Limon fiyatlarındaki sert düşüşün temelinde, geçen yıldan depolanan ürünlerin arzı devam ederken bu yılki erkenci çeşitlerin de piyasaya girmesi yatıyor. Benzer bir durum kuru soğanda da yaşandı; Orta Anadolu'daki hasat süreci ve ithalatın etkisiyle fiyatlar geriledi. Patates fiyatlarındaki aşağı yönlü baskı ise Afyonkarahisar, Niğde ve Nevşehir gibi önemli üretim merkezlerinde yazlık hasadın aynı döneme denk gelmesiyle arzın artmasından kaynaklandı.
Yeşil soğan ve şeftali gibi ürünlerde de hasat döneminin yoğunlaşması, arz artışını beraberinde getirerek üretici fiyatlarının düşmesine neden oldu. Öte yandan, yumurta fiyatlarındaki yükseliş trendi yem, enerji ve nakliye gibi girdi maliyetlerindeki artışın yanı sıra sektördeki planlama eksikliklerinden kaynaklanan arz-talep dengesizliğiyle açıklanıyor. Samsun'un Çarşamba ilçesinde yaşanan yoğun yağışlar nedeniyle seraların su altında kalması ise marul ve maydanoz arzını daraltarak bu ürünlerin fiyatlarını yukarı çekti.
Girdi maliyetlerindeki yıllık artış üreticiyi zorluyor
Tarım sektörünün en büyük sorunlarından biri olan girdi maliyetlerindeki değişimler, Ağustos ayı verilerinde de kendini gösterdi. Ziraat Odaları'ndan alınan verilere göre, Temmuz ayına kıyasla DAP gübresi yüzde 4,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 4,4 oranında zamlandı. Yıllık bazda bakıldığında ise tablo çok daha ağır bir tabloyu işaret ediyor. Son bir yılda amonyum nitrat gübresi yüzde 61,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,2 oranında artış gösterdi.
Mazot fiyatları aylık bazda yüzde 7, yıllık bazda ise yüzde 57,9 oranında yükselerek üreticinin üzerindeki yükü artırdı. Besi ve süt yemi fiyatları da yıllık bazda yüzde 30'un üzerinde artış kaydetti. Elektrik fiyatlarının yıllık yüzde 25,1, tarım ilaçlarının ise yüzde 27,8 oranında zamlanması, üreticilerin üretim süreçlerinde karşılaştığı maliyet baskısının ne denli yüksek olduğunu gözler önüne seriyor. Bu maliyet artışları, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından kritik bir risk faktörü oluşturmaya devam ediyor.
