Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayına dair hazırladığı kapsamlı raporla tarım sektöründeki fiyat dengesizliğini ve girdi maliyetlerindeki artış trendini detaylandırdı. Veriler, üreticinin elinden çıkan ürünün market raflarına ulaşana kadar geçirdiği fiyat değişiminin, tüketicinin bütçesini zorlayan boyutlara ulaştığını gösteriyor. Özellikle limon, eylül ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün olarak kayıtlara geçti. Üreticide 7 lira seviyelerinde olan limon, market raflarında 51 lira 34 kuruşa kadar yükselerek yüzde 633,4 oranında bir fiyat farkı oluşturdu.
Fiyat makası neden bu kadar açıldı?
Limonun ardından fiyat farkı en yüksek olan ürünler arasında yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz sıralanıyor. Bu ürünlerin üretici fiyatları ile market satış fiyatları arasındaki katlanma oranları, tedarik zincirindeki maliyetlerin ve aracıların etkisini net bir şekilde ortaya koyuyor. Örneğin, üreticide 130 lira olan kuru incir markette 570 lira 77 kuruşa, 11 lira olan havuç ise 48 lira 16 kuruşa satılıyor. Eylül ayı içerisinde markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 26 ile patlıcan olurken, üretici tarafında ise kuru fasulye yüzde 62,5'lik artışla zirveye yerleşti. Öte yandan, arz fazlası ve hasat döneminin devam etmesi gibi faktörler, limon ve kuru incir gibi ürünlerin üretici fiyatlarında ciddi düşüşlere neden oldu.
Girdi maliyetlerindeki artış üreticiyi zorluyor
TZOB raporu, sadece satış fiyatlarına değil, çiftçinin üretim yaparken karşılaştığı maliyet yüküne de ışık tutuyor. Eylül ayında ağustos ayına göre mazot fiyatları yüzde 12,8 oranında artarken, yıllık bazda bu artış yüzde 70,7 seviyesine ulaştı. Gübre fiyatlarında da benzer bir tablo göze çarpıyor; DAP gübresi aylık yüzde 9,9, ÜRE gübresi ise yüzde 6,7 oranında zamlandı. Tarım ilacı fiyatlarının yıllık yüzde 27,7, elektrik fiyatlarının ise yüzde 25,1 oranında artması, çiftçinin üretim maliyetlerini sürdürülemez bir noktaya taşıyor. Besi ve süt yemindeki yıllık yüzde 31,8'lik artış ise hayvancılıkla uğraşan üreticilerin üzerindeki baskıyı daha da derinleştiriyor.
Çeltik üretimi için kritik uyarı
TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, özellikle hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması gerektiğinin altını çizerek, yerli üreticinin korunması için acil adımlar atılması çağrısında bulundu. Bayraktar, ithalatın devam etmesinin yerli ürün alımını erteleteceğini ve üretici fiyatları üzerinde baskı oluşturacağını belirtti. Çiftçinin gübre, mazot ve işçilik gibi giderlerini karşılamak için ürününü hemen satmak zorunda olduğunu hatırlatan Bayraktar, Toprak Mahsulleri Ofisi'nin (TMO) alım fiyatlarını gecikmeden açıklaması gerektiğini vurguladı. Üreticinin maliyetinin altında satış yapmaya mecbur bırakılmaması gerektiğine dikkat çeken Bayraktar, sanayicilerin öncelikle yerli üreticiye yönelmesi için teşviklerin artırılması ve gümrük vergilerinin hasat takvimiyle uyumlu şekilde düzenlenmesi gerektiğini ifade etti.
