Antalya'nın Elmalı ilçesinde, Kızlar Sivrisi Dağı'nın eteklerinde yer alan yaklaşık 2000 rakımlı yaylalarda, yüzyıllardır süregelen bir gelenek yaşatılıyor. Bölge halkının büyük bir özenle hazırladığı Söğle peyniri, modern üretim tesislerinin uzağında, antik dönemden günümüze ulaşan gizemli kuyularda olgunlaşmayı bekliyor. Keçi ve koyun sütünden elde edilen bu özel lezzet, sadece bir gıda ürünü değil, aynı zamanda bölgenin kültürel mirasının da bir parçası olarak kabul ediliyor.
Antik kuyularda dört aylık sabır süreci
Peynirin üretim süreci, yaylalarda otlayan hayvanlardan elde edilen sütün yaklaşık 40 derecede ısıtılmasıyla başlıyor. Özel bir maya ile mayalandıktan sonra rendelenip tuzlanan peynirler, keskiç adı verilen geleneksel bir alet yardımıyla sıkıştırılıyor. Hazırlanan peynirler, daha sonra 12 metre derinliğindeki antik kuyulara yerleştiriliyor. Dört ay boyunca bu kuyuların serin ve doğal ortamında bekletilen peynirler, bu sürenin sonunda kendine has lezzetine kavuşarak sofralara ulaşmaya hazır hale geliyor. Yıllardır bu geleneksel yöntemi uygulayan üreticilerden Ayşe Temizöz, sütün kaymağının ayrılıp pişirilmesiyle başlayan sürecin, keçi derisine basılan peynirlerin kuyulara atılmasıyla tamamlandığını ve bu sabırlı bekleyişin lezzeti zirveye taşıdığını belirtiyor.
Yörük kültürünün izleri envanterde toplanıyor
Söğle peynirinin sadece yerel bir lezzet olarak kalmaması, aynı zamanda uluslararası düzeyde tanınması için de önemli adımlar atılıyor. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne dahil edilen bu özel peynir için coğrafi işaret tescil çalışmaları hızla devam ediyor. Elmalı Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan, tescil sürecinin tamamlanmasıyla birlikte Söğle peynirinin dünya genelinde daha geniş kitlelere ulaşacağını ifade ediyor. Bu çalışmalar, Antalya Büyükşehir Belediyesi'nin yürüttüğü Antalya Yerel Peynirleri Envanteri ve Gastronomi Mirası Projesi ile de destekleniyor. Proje kapsamında, kentin 19 ilçesindeki geleneksel peynir üretim yöntemleri kayıt altına alınarak, Yörük kültürünün bu önemli parçası gelecek nesillere aktarılmaya çalışılıyor.
Meraların korunması ve geleceğe taşınan miras
Yerel peynir üretiminin sürdürülebilirliği, doğrudan hayvancılığın ve yaylaların korunmasına bağlı bulunuyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtımı ve Turizm Dairesi Başkanı Ekrem Savaş, üreticilerin yaşadığı sorunların çözümünün, kültürel mirasın korunmasıyla eşdeğer olduğunu vurguluyor. Meraların ve yaylaların yaşadığı problemlerin, yerel üreticilerin karşılaştığı zorlukların göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Savaş, bu çalışmaların sadece bir veri toplama süreci değil, aynı zamanda bir dayanışma hareketi olduğunu ifade ediyor. Gelecek dönemde, Antalya'nın Peynirleri adlı bir kitabın hazırlanması ve Söğle Peynir Festivali gibi etkinliklerle bu kültürel değerin daha geniş kitlelere tanıtılması hedefleniyor. Üreticilerin desteklenmesi, uygun ambalajlama tekniklerinin geliştirilmesi ve yeni satış kanallarının oluşturulması, bu kadim lezzetin sofralardaki yerini koruması için atılan stratejik adımlar arasında yer alıyor.
