Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü Araştırma Görevlisi Dr. Mustafa Akbayır, günümüzde herkesin birer yayıncıya dönüştüğü sanal medya mecralarının, özellikle kriz ve afet dönemlerinde bilgi kirliliğinin merkezi haline geldiğini vurguluyor. Yaşanan sıcak olayların yarattığı şok ve bilgiye duyulan yoğun açlık, kullanıcıları doğruluğu teyit edilmemiş içerikleri hızla paylaşmaya iterken, bu durumun toplumsal güvenlik ve huzur üzerinde ciddi bir tehdit oluşturduğu belirtiliyor. Dr. Akbayır, dijital platformların sunduğu hızın, doğru bilgiye ulaşma çabasını gölgelediğini ve en kirli bilginin genellikle bu kontrolsüz mecralardan yayıldığını ifade ediyor.
Yankı odalarında büyüyen dezenformasyon riski
Cep telefonlarının gelişmiş kamera ve kayıt özelliklerinin herkesi birer vatandaş gazetecisi konumuna getirmesi, iletişimi kolaylaştırsa da beraberinde büyük bir dezenformasyon riskini getiriyor. Dr. Akbayır, özellikle yankı odaları olarak adlandırılan ve benzer görüşteki kişilerin bir araya geldiği dijital ortamlarda, yanlış bilgilerin bir kartopu etkisiyle kısa sürede geniş kitlelere ulaştığını belirtiyor. Bir bilginin çok sayıda kişi tarafından paylaşılmış olması, o bilginin doğruluğunu kanıtlamıyor; aksine, teyit edilmemiş içeriklerin yayılma hızı, toplumsal korkuyu ve paniği körükleyen en büyük etkenlerden biri haline geliyor. 6 Şubat 2023 depremlerinde yaşanan süreç, bu tür kontrolsüz paylaşımların toplumsal psikoloji üzerinde ne denli yıkıcı etkiler yaratabileceğini acı bir şekilde gözler önüne sermişti.
Kişisel verilerin korunması ve etik sorumluluk
Sanal medyadaki tehlikeler yalnızca yanlış bilgiyle sınırlı kalmıyor; kontrolsüz paylaşımlar, kişisel verilerin ve özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi gibi hukuki sorunları da beraberinde getiriyor. Dr. Akbayır, herhangi bir süzgeçten geçmeyen içeriklerin, bireylerin adres bilgilerinden özel görüntülerine kadar pek çok hassas veriyi saniyeler içinde ifşa edebileceğine dikkat çekiyor. Vatandaşların, içerik paylaşırken Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nu ve etik sınırları göz önünde bulundurması gerektiği hatırlatılıyor. Gazetecilik mesleğinin belirli eğitim ve etik ilkeler çerçevesinde icra edildiğini belirten uzmanlar, vatandaş gazeteciliğinin değerli bir işlev taşımasına rağmen, profesyonel süzgeçten geçmeyen her bilginin toplumsal güvenlik açısından bir risk unsuru olabileceğini vurguluyor.
Doğrulanmış kaynaklara yönelmenin önemi
Kriz anlarında vatandaşların sanal medyada gördükleri her bilgiyi doğru kabul etmek yerine, kaynağını sorgulamaları ve resmi kanalları takip etmeleri hayati bir önem taşıyor. Dr. Akbayır, kullanıcıların sanal medya platformlarının sunduğu doğrulama araçlarını kullanmalarını ve farklı kaynaklardan karşılaştırma yapmalarını öneriyor. Bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı bu çağda, bilinçli bir kullanıcı olmanın yolu, gördüğü her içeriği paylaşmadan önce teyit etmekten geçiyor. Ana akım medya ve resmi kurumların açıklamaları, kriz dönemlerinde güvenli liman olarak öne çıkarken, bireylerin toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket etmesi, dezenformasyonun yayılmasını engelleyecek en güçlü savunma mekanizması olarak görülüyor.
