Deniz ekosistemini ve balıkçılık faaliyetlerini ciddi şekilde tehdit eden istilacı benekli balon balıklarıyla mücadelede teknolojik bir dönüm noktasına gelindi. Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) bünyesinde yürütülen yenilikçi bir çalışma, yapay zekayı su altı dünyasının hizmetine sunarak bu zararlı türlerin otonom sistemlerle tespit edilmesini amaçlıyor. Mühendislik ve Doğa Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. İzzet Fatih Şentürk liderliğinde geliştirilen proje, zorlu okyanus şartlarında veri toplama zorluğunu aşmak için sanal gerçeklik ve oyun motoru teknolojilerinden faydalanıyor. TÜBİTAK 1002 Hızlı Destek Programı kapsamında hayata geçirilen bu çalışma, gelecekte su altı robotlarının bu balıkları kendi başlarına imha edebileceği bir sistemin temelini oluşturuyor.
Sanal ortamda binlerce sentetik görsel üretiliyor
Yapay zeka modellerinin başarısı, eğitildikleri verinin kalitesine ve çeşitliliğine bağlıdır. Ancak su altında canlı balon balıklarını görüntülemek, hem maliyetli hem de teknik açıdan oldukça zorlu bir süreçtir. Araştırmacılar, gerçek dünyadaki veri eksikliğini gidermek için oyun geliştirme fizik motorlarını kullanarak sanal bir su altı dünyası inşa etti. Bu ortamda, balon balıklarının dijital ikizleri oluşturularak farklı ışık kırılmaları, su bulanıklığı ve çeşitli açılardan binlerce sentetik fotoğraf elde ediliyor. Proje yürütücüsü Doç. Dr. Şentürk, gerçek ortamda sadece 100 civarında kullanılabilir fotoğraf bulabildiklerini, ancak bu simülasyon sayesinde 10 bin adetlik zengin bir veri setine ulaşacaklarını belirtiyor. Bu sayede yapay zeka, balığın sadece bir kısmı göründüğünde veya farklı bir nesnenin arkasında kaldığında bile onu tanıyabilecek yetkinliğe kavuşuyor.
Ekonomik türler ile istilacılar ayırt edilecek
Projenin en kritik aşamalarından biri, yapay zekanın sadece balon balığını tanımakla kalmayıp, aynı zamanda denizlerdeki diğer ekonomik değeri olan balık türlerini de ayırt edebilmesidir. Dijital ikiz ortamında sadece balon balığı değil, ona benzeyen diğer türler de modellenerek yapay zekanın hata payı minimize ediliyor. Bu ayrım, gelecekte otonom su altı araçlarının sadece istilacı türleri hedef alarak ekosistemi korumasına olanak tanıyacak. Araştırmacı Hasan Kalkan, balon balıklarının balıkçı ağlarını parçalamaktan havyarları tüketmeye kadar deniz yaşamına verdiği zararlara dikkat çekerek, bu projenin sadece balon balığıyla sınırlı kalmayacağını vurguluyor. Aslan balığı ve diğer istilacı türlerin de ilerleyen dönemlerde sisteme dahil edilmesiyle, denizlerimizde daha geniş kapsamlı bir otonom koruma kalkanı oluşturulması hedefleniyor.
Geleceğin otonom su altı temizliği
12 ay sürmesi planlanan bu çalışma, Türkiye kıyılarındaki istilacı türlerin kontrol altına alınması için atılmış öncü bir adım olarak değerlendiriliyor. Doç. Dr. Şentürk, projenin nihai hedefinin insan emeğine ihtiyaç duymadan çalışan, otonom bir imha mekanizması olduğunu belirtiyor. Bu teknoloji, sadece balon balığı ile sınırlı kalmayıp, deniz ekosistemini bozan diğer yabancı türlerin tespiti için de modüler bir yapı sunuyor. Bilgisayar oyunlarındaki yapay zeka tekniklerinin gerçek dünya sorunlarına uygulanması, deniz biyolojisi ve mühendislik disiplinlerini bir araya getirerek çevre koruma çalışmalarında yeni bir dönemi başlatıyor. Proje ekibi, elde edilen verilerin ve geliştirilen modellerin, ileride su altı robotik sistemlerine entegre edilerek denizlerimizin biyolojik çeşitliliğini korumada kritik bir rol oynayacağına inanıyor.
