Çanakkale'nin Çan ilçesine bağlı Bahadırlı köyü yakınlarında yer alan ve yaklaşık 86 bin yıllık bir geçmişe sahip olduğu tespit edilen İnkaya Mağarası, bölgedeki arkeolojik çalışmaların merkez üssü haline geldi. 2016 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sırasında keşfedilen bu önemli alan, Anadolu ile Balkanlar arasındaki Paleolitik dönem insan hareketliliğini anlamak adına kritik veriler sunuyor. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nden Prof. Dr. İsmail Özer'in başkanlığında yürütülen kazılar, 2021 yılından bu yana Cumhurbaşkanlığı kararıyla daha kapsamlı bir statüde devam ettiriliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yanı sıra çeşitli kurumların desteğiyle sürdürülen bu bilimsel süreç, mağaranın derinliklerinde saklı kalan insanlık tarihine dair ipuçlarını gün yüzüne çıkarmayı amaçlıyor.
Günlük yaşamın izleri mağara girişlerinde saklı
Kazı çalışmalarının odak noktasını oluşturan mağaranın üç farklı girişi bulunuyor. Prof. Dr. İsmail Özer, Paleolitik dönem insanlarının günlük faaliyetlerinin büyük bir kısmını bu giriş bölgelerinde gerçekleştirdiklerini vurguluyor. Mağara ağızları, sadece bir barınak değil, aynı zamanda alet yapım süreçlerinin yürütüldüğü, günlük planların yapıldığı ve sosyal etkileşimlerin yaşandığı birer merkez işlevi görüyordu. Kazı ekibi, bu alanlarda bulunan yongalama atıkları ve çeşitli kültür kalıntılarını inceleyerek, binlerce yıl önce yaşamış insanların günlük rutinlerini ve teknolojik becerilerini yeniden kurgulamaya çalışıyor. Elde edilen her yeni bulgu, o dönemin yaşam koşullarına dair daha net bir tablo çizilmesine olanak tanıyor.
Tavan seviyesindeki girişin sırrı çözülmeye çalışılıyor
Mağaranın güney kısmında yer alan ve en büyük giriş olarak tanımlanan bölge, kazıların en yoğun olduğu alanlardan biri olma özelliğini taşıyor. Ancak uzmanlar, bu girişin mağaranın tavan kısmına yakın bir konumda bulunması nedeniyle, Paleolitik dönem insanlarının günlük giriş çıkışları için pek pratik olmadığını düşünüyor. Bu gözlemden yola çıkan ekip, yatay kazı çalışmalarını derinleştirerek, daha aşağı seviyelerde gizlenmiş olabilecek gerçek bir girişin varlığını ortaya çıkarmayı hedefliyor. Basamak basamak ilerleyen kazı stratejisi, mağaranın güney profilinin daha net bir şekilde anlaşılmasını sağlarken, aynı zamanda bölgenin tarihsel katmanlarını da gözler önüne seriyor.
Roma döneminden kalan izler Paleolitik seviyeleri etkiledi
İnkaya Mağarası'nın bir diğer dikkat çekici özelliği ise farklı medeniyetlerin izlerini taşımasıdır. Kazılar sırasında yüzeye yakın katmanlarda ele geçirilen küçük seramik parçaları, mağaranın Paleolitik dönemden on binlerce yıl sonra, Roma döneminde de kısa süreliğine kullanıldığını kanıtlıyor. Bu durum, Romalıların faaliyetleri sırasında bazı Paleolitik seviyelerin karıştırılmasına neden olsa da, mağaranın genelindeki Orta Paleolitik döneme ait yontma taş aletlerin yoğunluğu korunmaya devam ediyor. Arkeologlar, bu karmaşık katmanları titizlikle ayrıştırarak, mağaranın farklı dönemlerde nasıl bir işlev gördüğünü ve insanlık tarihinin çeşitli evrelerine nasıl ev sahipliği yaptığını bilimsel bir disiplinle ortaya koymaya devam ediyor.
