Erzurum'un göbeğinde, Muratpaşa Camii'nin hemen yanında 375 yıldır bir türbe duruyor. Adı Ane Hatun Türbesi. Dört tarafı açık, kare planlı bu küçük yapı, çoğu kişinin fark etmeden yanından geçtiği bir köşe taşı. Ama içinde yatan kişinin hikayesi, Osmanlı-İran savaşlarının ortasında kalmış bir Gürcü komutanın kızına uzanıyor.
Türbenin kuzeydoğu ayağındaki mermer kitabede, Ane Hatun'un kim olduğu ve nasıl öldüğü yazıyor. Kitabedeki ifadeler, 17. yüzyılın dilinden bugüne ulaşan bir ağıt gibi.
Kitabedeki sözler ne anlatıyor
Kitabede, Morav Han'ın kızı Ane Hatun'un ölümüne şair Zümî'nin düştüğü tarih yer alıyor. "Ah kim bu kızı Morav Hanın - gitti bir narire'i hüsn idi şeha / Cennete arz-i cemal etdikde - reşkedüp hıdmetin itti hûra" dizeleri, genç kadının güzelliğini ve cennette hurilerin bile onu kıskandığını anlatıyor.
Kitabenin sonunda Hicri 1059 tarihi var. Bu da miladi takvime göre 1649 yılına denk geliyor. Yani Ane Hatun, IV. Sultan Mehmed döneminde hayatını kaybetmiş.
Ane Hatun aslında kim
Tarihi kaynaklar, Ane Hatun'un Osmanlı hizmetine giren ünlü Gürcü komutan Giorgi Saakadze'nin kızı Ana Saakadze olduğunu gösteriyor. Araştırmacı Taner Özdemir, babasının 17. yüzyılda Osmanlı ve İran arasındaki mücadeleler sırasında Osmanlı'ya sığındığını ve Mehmet Paşa adını aldığını söylüyor.
Özdemir'e göre Ane Hatun, Erzurum'da İslamiyet'i seçmiş, şehirdeki hayır işlerine katılmış ve halk tarafından çok sevilmiş. Bu sevginin izini bugün hâlâ görmek mümkün. Erzurum'da Anne, Ane, Ana isimlerinin çok yaygın olması, bu hikayenin halkın hafızasında yer ettiğini gösteriyor.
Türbede üç mezar var
Türbenin içinde biri büyük, ikisi küçük üç mezar bulunuyor. Büyük mezarın Ane Hatun'a ait olduğu biliniyor. Diğer iki küçük mezarın kime ait olduğu ise mezar taşları silindiği için kesin olarak bilinmiyor. Bazı kaynaklar bu mezarların Ane Hatun'un çocuklarına, bazıları ise Gürcü kralının diğer çocuklarına ait olduğunu söylüyor.
Özdemir, türbenin turizme kazandırılması gerektiğini belirtiyor. Gerek kitabesindeki manzum ifadeler, gerekse arkasındaki tarihi hikaye, bu yapıyı Erzurum'un önemli kültür miraslarından biri yapıyor.
