Tarih araştırmacısı Taner Özdemir, Devlet Arşivleri'nde çalışırken dikkat çekici bir kayda rastladı. Özet kısmında "Merhum Şehzade Mustafa hakkında Erzurum Beylerbeyi Ayaş'a ferman" yazan belge, 29 Zilhicce 960 tarihini taşıyor. Yani tam 466 yıl önce, Şehzade Mustafa'nın öldürülmesinin hemen ardından Erzurum'a gönderilmiş bir emir.
Ferman neden bu kadar önemli
Bu sıradan bir yazışma değil. Çünkü Şehzade Mustafa, ölümünden önce Erzurum Beylerbeyi Ayas Paşa ile doğrudan mektuplaşıyordu. Kayıtlara göre Mustafa, Ayas Paşa'dan taht mücadelesinde kendisine destek olmasını istedi. Ayas Paşa da şehzadenin padişah olması halinde kendisini unutmamasını şart koştu. Yani Erzurum'un en üst düzey yöneticisi, Kanuni'nin oğlunun gelecek planlarının tam ortasındaydı.
Belge ne anlatıyor
Fermanın içeriğinde, bazı Tatarların "gaybet idüb" yani kaçarak Şehzade Mustafa'nın yanına gittiklerinden bahsediliyor. Bu ayrıntı, şehzadenin ölümünden sonra bile Erzurum bölgesinde hareketliliğin sürdüğünü gösteriyor. Özdemir, belgenin tamamının okunması halinde bu meselenin çok daha net anlaşılacağını söylüyor.
Erzurum'un hanedan siyasetindeki yeri
Özdemir'e göre bu belge, Erzurum'u sadece bir sınır şehri olarak görmenin yanlış olduğunu kanıtlıyor. Erzurum Beylerbeyliği, Osmanlı'nın doğu politikasında kilit rol oynuyordu. Ayas Paşa'nın şehzadeyle yazışması ve ardından gelen bu ferman, Erzurum'un hanedanın geleceğini ilgilendiren olayların içinde yer aldığını ortaya koyuyor. Bu keşif, tarihçilerin Şehzade Mustafa hadisesini yeniden ele almasını sağlayabilir.
