Yaklaşık bir asır önce, 1923 yılının Ağustos ayında Doğu Anadolu Bölgesi'nde yaşanan sıra dışı bir ticaret girişimi, günümüz tarih araştırmacıları tarafından yeniden gün yüzüne çıkarıldı. O dönemde Rusya'nın liman kentlerinde ve devasa tahıl ambarlarında baş gösteren kontrol edilemez fare istilası, komşu ülkeleri de yakından ilgilendiren ilginç bir çözüm arayışını beraberinde getirdi. Rus yetkililer, tarımsal ürünleri kemirerek büyük bir kıtlık riskine yol açan bu kemirgenlerle mücadele etmek için biyolojik bir yöntem geliştirmeye karar verdi.
Arşivlerden çıkan şaşırtıcı kedi talebi
Araştırmacı-Yazar Taner Özdemir, bölgenin unutulmaya yüz tutmuş hikâyelerini gün ışığına çıkarmak amacıyla yürüttüğü arşiv çalışmaları sırasında, 9 Ağustos 1923 tarihli Sarıkamış Varlık Gazetesi'nin 171'inci sayısında oldukça dikkat çekici bir habere rastladı. Gazetede yer alan On Bin Kedi Alıyorlar başlıklı haber, Rusya'nın fare sorununu çözmek için Doğu Anadolu'dan kedi temin etme kararı aldığını tüm detaylarıyla gözler önüne seriyordu. Özdemir'in aktardığına göre, o dönemde Rusya'da kurulan özel bir komisyon, limanlardaki ve depolardaki ürünleri korumak amacıyla 10 bin kedi satın alma yetkisiyle donatılmıştı.
Erzurum kedilerinin avcı yetenekleri Rusların dikkatini çekti
Rus tüccarların neden özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'ni tercih ettiği sorusu ise bölgenin coğrafi ve iklimsel özelliklerinde gizliydi. Taner Özdemir, Rus tüccarların Erzurum, Kars ve Sarıkamış hattına yönelmesinin temel nedenini, bu bölgedeki kedilerin soğuk iklim koşullarına olan dayanıklılığı ve üstün avcı yetenekleri olarak açıklıyor. Rusya'nın yeni yapılanma sürecinde karşılaştığı bu büyük fare istilası karşısında, bölgenin sert ikliminde hayatta kalmayı başaran ve oldukça çevik olan Erzurum kedileri, sorunu en hızlı ve en etkili şekilde çözebilecek tek seçenek olarak görülüyordu. Bu durum, bölge halkı için de o dönemde yeni ve ilginç bir gelir kapısı oluşturma potansiyeli taşıyordu.
Bölgede kedi avı dönemi başladı
Gazete haberinin yayımlanmasıyla birlikte, Erzurum ve Kars çevresinde adeta bir kedi toplama seferberliği yaşanmaya başlandı. Rus tüccarların kedileri hangi ücretlerle satın aldığı ve toplamda kaç tanesinin Rusya'ya ulaştırıldığına dair detaylı bilgiler halen arşivlerin derinliklerinde gizemini korurken, araştırmalar bu yönde devam ediyor. O dönemde bölge halkı arasında büyük bir yankı uyandıran bu ticaret girişimi, yerel basında da geniş yer bularak halkın kedi avına çıkmasına neden oldu. Tarihin bu ilginç kesiti, bir yandan Rusya'nın yaşadığı büyük gıda krizini gözler önüne sererken, diğer yandan Doğu Anadolu'nun yerel kaynaklarının uluslararası bir sorunun çözümünde nasıl kullanıldığını kanıtlayan eşsiz bir belge niteliği taşıyor.
