İskenderun Körfezi'nin suları, sadece plastik atıklarla değil, bu atıkların üzerine tutunarak kilometrelerce yol kat eden yabancı canlı türleriyle de karşı karşıya. Çukurova Üniversitesi ve İskenderun Teknik Üniversitesi'nden bir grup akademisyenin yürüttüğü TÜBİTAK destekli proje, deniz çöplerinin ekosistem üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne serdi. Yumurtalık ile İskenderun hattında yoğunlaşan çöp birikintilerinin, sadece görsel bir kirlilikten ibaret olmadığı, aynı zamanda istilacı türlerin farklı bölgelere taşınmasına aracılık ettiği tespit edildi. Prof. Dr. Cem Çevik, Prof. Dr. Tahir Özcan ve Prof. Dr. Sedat Gündoğdu tarafından yürütülen bu çalışma, denizlerdeki plastik kirliliğinin boyutlarını ve bu atıkların ekolojik dengedeki rolünü bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
Plastiklerin gizli tehlikesi: Mikroplastikler ve kirleticiler
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, plastiklerin sadece fiziksel birer atık değil, aynı zamanda kimyasal birer mıknatıs görevi görmesi. Prof. Dr. Cem Çevik, mikroplastiklerin deniz ortamındaki çeşitli kirleticileri yüzeylerinde tutarak konsantrasyonlarını binlerce kat artırabildiğini vurguluyor. Bu durum, deniz ekosisteminin yanı sıra insan sağlığı için de ciddi bir tehdit oluşturuyor. Deniz suyuna karışan bu mikroplastikler, besin zinciri yoluyla sofralarımıza kadar ulaşabiliyor. Prof. Dr. Çevik, mikroplastiklerin kanser tetikleyici etkilerine dikkat çekerek, denizdeki bir birimlik kirleticinin plastiğe yapıştığında yüz binlerce kat artabildiğini ve bu durumun endişe verici bir boyuta ulaştığını ifade ediyor.
Akıntılarla gelen yabancı istilacı türler
Doğu Akdeniz'deki deniz akıntıları, sadece suyun hareketini değil, aynı zamanda kıtalararası bir atık transferini de beraberinde getiriyor. Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, saha çalışmalarında Mısır, Lübnan, Suriye, İsrail ve Filistin kıyılarından denize ulaşan atıkların, akıntılar aracılığıyla Türkiye kıyılarına kadar taşındığını gözlemlediklerini belirtiyor. Özellikle Suriye ve Lübnan gibi ülkelerdeki atık yönetimi altyapısındaki eksiklikler, bu kirlilik yükünün artmasına neden oluyor. Hatay kıyıları, bu taşınım sürecinde kritik bir geçiş noktası oluşturuyor. Samandağ'dan İskenderun Körfezi'ne kadar uzanan bölgede biriken plastik atıklar, üzerinde taşıdığı yabancı ve istilacı türlerle birlikte yerel deniz ekosistemini tehdit ediyor. Balıkçılık ekipmanları, tek kullanımlık plastikler ve tarımsal atıklar, bu bölgedeki kirliliğin ana kaynaklarını oluşturuyor.
Asi Nehri ve karasal kaynaklı kirlilik
Deniz kirliliğinin sadece denizden gelmediğini, karasal kaynakların da bu süreçte büyük bir rol oynadığını belirten uzmanlar, Asi Nehri'nin bölge için kritik bir girdi olduğunu vurguluyor. Özellikle yoğun yağış dönemlerinde karadaki plastik ve diğer atıkların akarsular aracılığıyla denize taşınması, kirlilik döngüsünü hızlandırıyor. İskenderun Körfezi'ne ulaşan bu atıklar, deniz akıntıları sayesinde Adana, Mersin ve Antalya kıyılarına, hatta Muğla'ya kadar geniş bir alana yayılıyor. Proje kapsamında mega deniz çöplerinin hareketliliği titizlikle takip edilirken, elde edilen verilerin ilgili bakanlıklar ve kurumlarla paylaşılarak daha etkin bir atık yönetimi stratejisi geliştirilmesi hedefleniyor. Doğu Akdeniz'in ekolojik geleceği için bu verilerin ışığında atılacak adımlar, denizlerimizin korunması adına büyük önem taşıyor.
