Türkiye'de her yedi yetişkinden birini etkisi altına alan kronik böbrek hastalığı, artık sadece klinik bir vaka olmanın ötesine geçerek çok boyutlu bir halk sağlığı krizine dönüştü. AstraZeneca Türkiye tarafından gerçekleştirilen ve Maverex iş birliğiyle hazırlanan kapsamlı bir araştırma, bu sessiz ilerleyen hastalığın sağlık sistemleri üzerindeki baskısının yanı sıra çevreye olan ağır maliyetini de gözler önüne serdi. Sağlıklı bir gelecek için böbrek sağlığının sadece tedavi edilecek bir durum değil, bütüncül bir yaklaşımla korunması gereken bir değer olduğu vurgulanıyor.
Karbon ayak izinde şaşırtıcı tablo
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, kronik böbrek hastalığının çevresel etkisinin boyutları oldu. Yaşam döngüsü değerlendirmesi yöntemiyle yapılan hesaplamalara göre, Türkiye'de bu hastalığın yıllık toplam karbon ayak izi 2,84 milyon ton karbondioksit eş değerine ulaşıyor. Bu devasa rakam, bir uçağın dünyanın etrafında 4 bin 717 kez tur atmasına veya yüz binlerce hanenin yıllık karbon salınımına eş değer bir çevresel yük anlamına geliyor. Hastalık ilerledikçe, özellikle hemodiyaliz gibi yoğun tedavi süreçlerinin devreye girmesiyle birlikte hasta başına düşen karbon ayak izi yaklaşık 15 kat artış gösteriyor. Evre 5 aşamasındaki bir hastanın yıllık karbon ayak izi 10,5 ton seviyesine çıkarken, bu durum sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği açısından ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
Erken teşhisin çevresel ve yaşamsal gücü
Uzmanlar, hastalığın en sinsi yanının erken evrelerde hiçbir belirti vermeden ilerlemesi olduğunu belirtiyor. Hacettepe Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mustafa Arıcı, böbrek fonksiyonları ciddi oranda azalana kadar hastaların kendilerini iyi hissettiklerini, ancak bu süreçte iş ve sosyal yaşamın derinden etkilendiğini ifade ediyor. Hastalığın diyaliz aşamasına gelmeden fark edilmesi, sadece bireyin yaşam kalitesini korumakla kalmıyor, aynı zamanda çevresel kazanımları da beraberinde getiriyor. Araştırma verilerine göre, hastalığın ilerlemesinin yüzde 80 oranında önlenmesi, yıllık 645 bin ton karbondioksit eş değerinde emisyon tasarrufu sağlayabiliyor. Bu da binlerce hanenin karbon ayak izinin sıfırlanmasıyla eş değer bir çevresel fayda demek.
Dijital çözümler ve bütüncül sağlık politikaları
Kronik böbrek hastalığıyla mücadelede artık sadece tedavi değil, önleyici sağlık politikaları ön plana çıkıyor. Adana Şehir Hastanesi'nden Prof. Dr. Hilmi Erdem Sümbül, diyabet ve hipertansiyon gibi risk gruplarının daha sıkı taranması gerektiğini savunuyor. Dijital sağlık sistemlerinin, risk altındaki hastaların zamanında belirlenmesinde ve klinik süreçlerin yönetilmesinde kritik bir rol oynadığını belirten uzmanlar, farklı branşların entegre bir şekilde çalışmasının önemine dikkat çekiyor. AstraZeneca Türkiye Ülke Başkanı Dr. Münevver Gönenç ise önceliklerinin hastalığın etkisini ölçmekle kalmayıp, erken tanı ve verimli hizmet modelleriyle çözüm yollarını geliştirmek olduğunu vurguluyor. Sağlık sistemlerinin üzerindeki yükü azaltmak ve kaynakları daha verimli kullanmak, ancak bu bütüncül ve sürdürülebilir yaklaşımlarla mümkün görünüyor.
