Hava sıcaklıkları yükseldikçe hastanelerin acil servislerinde böbrek taşı ağrısıyla gelenlerin sayısı da artıyor. Bunun tek bir nedeni var: Vücut terlemeyle çok su kaybediyor, ama yerine koymayı unutuyoruz. Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Eymen Gazel, yaz aylarında bu tabloyu yaşamamak için en basit ve en etkili çözümün su içmek olduğunu söylüyor. Peki günde kaç litre su yeterli, hangi belirtiler ciddiye alınmalı?
Sıcaklık idrarı yoğunlaştırıyor
Böbrek taşı oluşumunun arkasında yatan temel mekanizmayı anlatan Gazel, şu bilgiyi veriyor: Normalde idrarda taş yapıcı mineraller çözünmüş halde duruyor. Ancak sıcak havalarda yeterince su içilmezse idrar miktarı azalıyor ve yoğunlaşıyor. Bu yoğunluk, minerallerin kristalleşmesini kolaylaştırıyor. Zamanla bu kristaller taşa dönüşüyor. Yapılan epidemiyolojik çalışmalar da sıcak havalarda böbrek taşı ataklarının arttığını doğruluyor. Yani sadece güneş çarpmasına karşı değil, böbreklerin susuz kalmasına karşı da önlem almak gerekiyor.
Günde 2,5 litre sıvı, idrar rengi takibi
Peki ne kadar su içmeliyiz? Uzman isim burada tek bir rakam vermenin yanıltıcı olabileceğini belirtiyor. Kişinin kilosu, fiziksel aktivitesi ve terleme miktarı ihtiyacı değiştiriyor. Avrupa Üroloji Birliği kılavuzları, taş hastaları için günde yaklaşık 2,5-3 litre sıvı alımını hedefliyor. Ancak Gazel'in hastalarına pratik bir önerisi var: İdrar renginize bakın. İdrarınız açık renkli ve yeterli miktardaysa iyi durumdasınız demektir. Kalp veya böbrek yetmezliği gibi sıvı kısıtlaması gerektiren hastalığı olanlar ise doktorlarının dediğinin dışına çıkmamalı.
Taş düşürenler için 5 yıllık risk oranı
Daha önce böbrek taşı düşürmüş olanlar için uyarı daha net. Gazel, ilk kez taş oluşturan kişilerde 5 yıllık nüks oranının yaklaşık yüzde 26 olduğunu aktarıyor. Tekrarlayan taş hastalarında bu risk belirgin şekilde yükseliyor. Yani daha önce bu sorunu yaşayanlar, yaz aylarında "ben bunu yaşadım, yine yaşayabilirim" diyerek su tüketimine ve beslenmeye daha fazla dikkat etmeli.
Ateş ve titreme eşlik ediyorsa zaman kaybetmeyin
Her böbrek taşı ağrı yapmaz. Küçük taşlar yıllarca belirti vermeden kalabilir. Ancak şiddetli ağrıya ateş veya titreme eşlik ediyorsa, idrar yapılamıyorsa veya genel durum hızla bozuluyorsa bu bir acil durum. Gazel, tıkalı böbrekte enfeksiyon gelişmesinin ürolojik acil olduğunu ve bu hastada sadece ağrı kesici verip göndermenin doğru olmadığını söylüyor. Bu durumda böbreğin drenajının acilen sağlanması gerekebilir.
Ameliyat son çare, önce kapalı yöntemler
Taş tespit edilen her hasta ameliyat masasına yatmıyor. Taşın boyutu, yeri ve hastanın şikayetleri tedaviyi belirliyor. Küçük taşlar kendiliğinden düşebiliyor. Gerekirse ilaç tedavisi veya kapalı yöntemler devreye giriyor. Vücut dışından şok dalgalarıyla taş kırma (ESWL), lazerle taş kırma ve küçük bir kanaldan girilerek yapılan perkütan nefrolitotomi (PCNL) başlıca yöntemler. Yani bugün böbrek taşı denildiğinde akla açık ameliyat gelmemeli.
Susamayı beklemeden su için
Uzmanın yaz ayları için son sözleri net: Susamayı beklemeyin, düzenli aralıklarla su için. Tuzu ve aşırı hayvansal proteini azaltın. Şiddetli böğür ağrısı, idrarda kan, ateş ve titreme gibi belirtileri "nasıl olsa taştır" deyip geçiştirmeyin. Böbrek taşından korunmanın en ucuz ve en etkili yolu hâlâ aynı: Su içmek.
