İzmir’in silueti yüzyılı aşkın süredir büyük bir hızla değişirken, Konak Meydanı’nın merkezinde yükselen Saat Kulesi, zamanın akışına meydan okuyan bir dirençle yerini koruyor. 1900 yılında temelleri atılan ve bir yıl sonra görkemli bir şekilde açılışı yapılan bu tarihi yapı, sadece mimari bir simge değil, aynı zamanda kentin hafızasını taşıyan mekanik bir hazine olarak varlığını sürdürüyor. Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından tasarlanan, Kuzey Afrika ve Endülüs esintilerini taşıyan kule, Denizli’nin Sarayköy ilçesinden getirilen taşlar ve Marsilya’dan gelen özel mermerlerle inşa edildi. İnşaat sürecinde bütçenin yetersiz kalması üzerine İzmirlilerin başlattığı bağış kampanyası, kulenin kentin ortak bir değeri olduğunun ilk kanıtıydı.
Zamanın ötesinde bir mekanizma
Kulenin dördüncü katının altında gizlenen mekanizma, 125 yıl önce nasıl kurulduysa bugün de aynı prensiple çalışmaya devam ediyor. Dört ayrı yöne bakan 75 santimetre çapındaki saatleri, 22 dişli çarktan oluşan tek bir sistem yönetiyor. Ağırlık ve yer çekimi gücüyle işleyen bu sistem, altı günde bir kurularak hayata tutunuyor. 1994 yılından bu yana bu hassas mekanizmanın nabzını tutan 68 yaşındaki saat ustası Feti Pamukoğlu, kulenin Türkiye’deki 36 tarihi saat kulesi arasında benzersiz bir yere sahip olduğunu vurguluyor. Pamukoğlu, sistemin orijinalliğinin bozulmadan günümüze ulaşmasının, sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda büyük bir özveri gerektirdiğini ifade ediyor.
Bir usta ve evladı gibi bağlandığı kule
Pamukoğlu için Saat Kulesi, sadece bir iş sahası değil, hayatının en zor anlarında sığındığı bir terapi merkezi. Ticari hayatın getirdiği stresli dönemlerde kulenin tepesine çıkıp küçük penceresinden denizi izlemenin kendisine huzur verdiğini anlatan usta, bu yapıyla kurduğu duygusal bağı şu sözlerle özetliyor: Burası bizim evladımız gibi. Bakım sırasında bile saat durduğunda telefonlarım susmuyor. Valilikten veya çevreden hemen arayıp saatin neden çalışmadığını soruyorlar. Bu, şehrin kalbinde olmanın getirdiği manevi bir sorumluluk. Pamukoğlu, mesleki tecrübesiyle artık sadece arızaları gidermekle kalmıyor, olası sorunları önceden sezerek mekanizmayı koruma altına alıyor.
Depremlerin yıktığı ama yıkamadığı tarih
125 yıllık süreçte kule, sadece zamanın değil, doğanın yıkıcı gücüyle de sınandı. 1928 yılındaki 6,5 büyüklüğündeki İzmir-Torbalı depreminde tepe kısmı çöken kule, 1974 yılındaki 5,2 büyüklüğündeki depremde de ciddi hasar aldı. Her seferinde titizlikle onarılan yapı, 1927 yılındaki yasal düzenlemelerle üzerindeki Osmanlı armalarının ve tuğraların kaldırılması gibi siyasi ve toplumsal değişimlere de tanıklık etti. Bugün kule, çevresindeki kıyı çizgisi değişmiş, modern yapılarla çevrilmiş olsa da, 81 metrekarelik tabanı üzerinde dimdik durmaya devam ediyor. Pamukoğlu, Türkiye genelinde birçok tarihi saat kulesinde artık mekanizmayı çalıştıracak usta bulunamadığını belirterek, İzmir’in bu simgesinin orijinalliğini korumasının büyük bir şans olduğunu belirtiyor. Babasından devraldığı 90 yıllık saatçilik geleneğini sürdüren usta, yaptığı işin sadece bir görev değil, gelecek kuşaklara bırakılan bir emanet olduğunun bilinciyle çalışıyor.
