Sonbaharın gelişiyle birlikte günlerin kısalması ve havaların soğuması, pek çok kişi için sadece gardırop değişikliği değil, aynı zamanda ruhsal bir yavaşlama dönemini de beraberinde getiriyor. Medicana International İzmir Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, bu mevsimsel geçişin zihinsel süreçler üzerindeki etkilerini değerlendirerek, bireylerin neden kendilerini daha yorgun ve isteksiz hissettiklerine dair önemli açıklamalarda bulundu. Uzmanlara göre, dış dünyadan gelen uyaranların azalması, biyolojik ritmi doğrudan etkileyerek davranışsal bir geri çekilmeye neden oluyor.
Zihinsel döngülerin tuzağına düşmeyin
Klinik Psikolog Burçin Deniz, mevsimsel yavaşlamanın getirdiği ilk halsizlik belirtileri karşısında zihnin genellikle yanlış bir strateji izlediğini belirtiyor. Özellikle ruminasyon yani olumsuz düşüncelerin sürekli tekrarlanması mekanizması, bu dönemde daha aktif hale geliyor. Kişilerin neden eski performanslarında olmadıklarını sorgulamaları veya kendilerini sürekli eleştirmeleri, zihni çözümsüz bir döngüye sokarak eylemsizliği daha da derinleştiriyor. Yaz aylarının sunduğu yüksek pozitif pekiştireçlerin yerini kısıtlayıcı rutinlere bırakması, bireyin artan sorumluluklar karşısında daha kırılgan hale gelmesine ve olumsuz otomatik düşüncelerin tetiklenmesine zemin hazırlıyor.
Kısır döngüyü kırmanın anahtarı eylemde saklı
Enerji düşüklüğü, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyonun birleşimi, kendi içinde büyüyen bir kısır döngü oluşturuyor. Klinik Psikolog Burçin Deniz, bu durumu şu sözlerle özetliyor: Kişi enerjisi düşük hissettikçe eve kapanmaya yöneliyor, dış dünyadan gelen pozitif geri bildirimler azaldıkça da zihnin ihtiyaç duyduğu ödül mekanizması yetersiz besleniyor. Özellikle mükemmeliyetçi bir yapıya sahip olan ve her şeye aynı tempoda yetişmeye çalışan bireyler, bu süreçte çok daha hızlı tükeniyor. Bu tükenmişlik hissi, aslında kişinin kendi iç dünyasında yarattığı bir eylemsizlik sarmalından başka bir şey değil.
Ne zaman uzman desteği alınmalı?
Motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemenin, bu süreçte yapılan en büyük hatalardan biri olduğunu vurgulayan Burçin Deniz, eylem motivasyonu oluşturur ilkesinin benimsenmesi gerektiğini ifade ediyor. Zihnin felaketleştirici yorumlarına takılmak yerine, esnek bir bakış açısı geliştirmek ve küçük adımlarla günlük rutini korumak, mevsimsel geçişin etkilerini hafifletmek için en etkili yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor. Ancak bu durumun klinik bir boyuta taşınabileceği noktalar da mevcut.
Eğer isteksizlik, çökkünlük ve enerji kaybı gibi belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa ve kişinin günlük işlevselliğini belirgin şekilde kısıtlıyorsa, bu durum artık basit bir mevsimsel yorgunluktan öteye geçmiş olabilir. Haftalarca süren ve derinleşen bir ilgisizlik hali, mevsimsel afektif bozukluk boyutuna işaret edebilir. Bu noktada, kişinin kendi uyguladığı başa çıkma stratejilerinin yetersiz kaldığı durumlarda mutlaka bir uzman desteğine başvurulması, ruh sağlığının korunması adına hayati bir önem taşımaktadır.
