Tip 2 diyabetle yaşayan yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmak amacıyla yürütülen bilimsel bir çalışma, egzersiz rutinlerine eklenen zihinsel aktivitelerin beklenenden çok daha fazla fayda sağladığını ortaya koydu. Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Nurhayat Özkan Sevencan ve Prof. Dr. Hatice Gülşah Karataş'ın araştırmacı olarak katkı sunduğu proje, fiziksel hareketliliğin zihinsel süreçlerle birleştirilmesinin diyabet yönetimi üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında gerçekleştirilen bu çalışma, diyabetin sadece fiziksel değil, bilişsel boyutlarını da ele alarak tedavi süreçlerine yeni bir bakış açısı kazandırdı.
Zihinsel ve fiziksel uyumun diyabet üzerindeki etkisi
Karabük Üniversitesi Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi bünyesinde yürütülen araştırmada, Tip 2 diyabet tanısı almış 45 yaşlı birey üzerinde detaylı bir inceleme yapıldı. Katılımcılar; sadece fiziksel egzersiz yapanlar, bilişsel görevlerle desteklenmiş egzersiz yapanlar ve kontrol grubu olmak üzere üç farklı kategoriye ayrıldı. Sekiz hafta boyunca haftada üç gün süren programda, aerobik, kuvvetlendirme ve denge egzersizleri uygulandı. Bilişsel egzersiz grubundaki katılımcılardan ise hareket ederken aynı zamanda dikkat, hatırlama ve karmaşık düşünme becerilerini kullanmaları istendi. Toplam 37 katılımcının başarıyla tamamladığı bu süreç, egzersiz ve zihinsel aktivitenin birleştiği noktada çarpıcı sonuçlar doğurdu.
Kan şekeri ve bilişsel becerilerde gözle görülür iyileşme
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, bilişsel egzersizlerin dahil edildiği grupta HbA1c değerlerinde, yani son üç aylık ortalama kan şekeri düzeyinde kontrol grubuna kıyasla belirgin bir iyileşme kaydedilmesi oldu. Bununla sınırlı kalmayan gelişmeler, öğrenme ve bellek süreçlerini destekleyen BDNF düzeylerinde de artış gösterdi. Bilişsel egzersiz grubundaki bireylerin sadece kan şekerleri dengelenmekle kalmadı; aynı zamanda dikkat, planlama, hatırlama becerileri ve reaksiyon sürelerinde de önemli ilerlemeler gözlemlendi. Ayrıca, bu grubun uykuya dalma sürelerinin kısaldığı ve genel uyku kalitelerinin arttığı tespit edildi. Her iki egzersiz grubunda da ortak olarak yürüme kapasitesi, el kavrama gücü ve denge performansında artış yaşanması, hareketin diyabetli yaşlılar için vazgeçilmez olduğunu bir kez daha kanıtladı.
Disiplinler arası iş birliği ile geleceğe ışık tutan sonuçlar
Projenin yürütücülüğünü Bartın Üniversitesinden Öğr. Gör. Dr. Gizem Mermerkaya üstlenirken, ekipte Karabük Üniversitesinden Prof. Dr. Nurhayat Özkan Sevencan ve Prof. Dr. Hatice Gülşah Karataş'ın yanı sıra Bülent Ecevit Üniversitesinden Doç. Dr. İlke Erbay ve danışman olarak Hacettepe Üniversitesinden Prof. Dr. Melda Sağlam yer aldı. Farklı üniversitelerden gelen uzmanların disiplinler arası çalışması, diyabetli yaşlı bireylerin egzersiz programlarına bilişsel görevlerin eklenmesinin metabolik göstergeler ve bilişsel işlevler üzerinde ek katkı sağlayabileceğini bilimsel verilerle ortaya koydu. Araştırmacılar, elde edilen bu umut verici sonuçların daha geniş katılımlı ve uzun süreli çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak, diyabet yönetiminde bütüncül yaklaşımların önemine dikkat çekti.
