Türkiye'nin tarımsal üretiminde önemli bir yere sahip olan sarımsak, son dönemde Stemphylium yaprak yanıklığı hastalığı nedeniyle ciddi bir tehdit altında bulunuyor. Üreticilerin korkulu rüyası haline gelen ve tarlalarda lekelenme ile kurumalara yol açarak verimi düşüren bu hastalığa karşı, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 1001 programı kapsamında kapsamlı bir araştırma projesi başlatıldı. Karabük Üniversitesi (KBÜ) Orman Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Kamil Sarpkaya'nın da araştırmacı olarak yer aldığı bu önemli çalışma, üniversiteler, araştırma enstitüleri ve yerel yönetimlerin güçlerini birleştirdiği geniş çaplı bir iş birliği modelini temsil ediyor.
Dokuz ilde eş zamanlı saha araştırması
Projenin yürütücülüğünü üstlenen Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Küsek liderliğindeki ekip, hastalığın izini sürmek için Türkiye'nin en önemli sarımsak üretim merkezlerini mercek altına alıyor. Kastamonu, Gaziantep, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Aksaray, Konya, Balıkesir, Tokat ve Kütahya illerini kapsayan geniş bir coğrafyada yürütülecek saha çalışmalarıyla, hastalığın yaygınlık haritası detaylı bir şekilde çıkarılacak. Uzmanlar, tarlalardan toplanacak örnekler üzerinde morfolojik ve moleküler analizler gerçekleştirerek, hastalığa neden olan fungus türlerini kesin olarak teşhis etmeyi hedefliyor.
Taşköprü sarımsağı dahil 10 genotip inceleniyor
Bilimsel çalışmanın en dikkat çekici ayaklarından birini, hastalığa karşı dirençli sarımsak genotiplerinin belirlenmesi oluşturuyor. Bu kapsamda, coğrafi işaretli Taşköprü sarımsağı başta olmak üzere, Türkiye'nin farklı bölgelerinden seçilen 10 farklı sarımsak genotipi laboratuvar ve tarla ortamında hastalığa karşı gösterdikleri reaksiyonlar açısından titizlikle değerlendirilecek. Elde edilecek veriler, sadece mevcut hastalıkla mücadelede kullanılmakla kalmayacak, aynı zamanda gelecekte yapılacak ıslah çalışmaları için de sağlam bir bilimsel altyapı oluşturacak. Doç. Dr. Kamil Sarpkaya, bu süreçte hastalığın sahada tespiti ve genotiplerin değerlendirilmesi aşamalarında aktif rol alarak projenin başarısına katkı sunacak.
Erken uyarı sistemiyle ilaç kullanımına sınırlama
Projenin bir diğer kritik hedefi ise tarımsal üretimde teknolojik imkanları kullanarak gereksiz kimyasal kullanımını minimize etmek. Kahramanmaraş-Narlı ve Kastamonu-Taşköprü bölgelerinde kurulacak özel tarla denemelerinde, meteoroloji istasyonlarından gelen sıcaklık, nem ve yaprak ıslaklığı verileri anlık olarak takip edilecek. Bu verilerle oluşturulacak erken uyarı ve tahmin sistemleri, üreticilere ilaçlama için en doğru zamanı gösterecek. Geleneksel yöntemlerle karşılaştırıldığında, bu yeni modelin hem maliyetleri düşürmesi hem de verimi artırması bekleniyor. Proje sonunda elde edilecek tüm bulgular, düzenlenecek tarla günleri, çalıştaylar ve çiftçi eğitimleri aracılığıyla doğrudan üreticilerle ve teknik personelle paylaşılarak bilginin sahaya yayılması sağlanacak.
