Deniz ticaretinin kalbi olan limanlar, artık sadece yüklerin elleçlendiği veya gemilerin yanaştığı basit fiziki alanlar olmaktan çıkarak, teknoloji ve hukukun iç içe geçtiği karmaşık stratejik merkezlere dönüşüyor. Mersin Deniz Ticaret Odası ev sahipliğinde, Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi ve Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği iş birliğiyle gerçekleştirilen Limanların Hukuki Rejimi Uluslararası Sempozyumu, sektörün geleceğini şekillendiren bu büyük değişimi tüm boyutlarıyla ele aldı. Uzmanlar, yapay zeka destekli akıllı limanların, otonom gemilerin ve blok zinciri teknolojilerinin operasyonel süreçleri kökten değiştirdiğini, ancak bu yeniliklerin beraberinde getirdiği yeni sorumluluk alanlarının hukuki bir altyapı ile desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Teknolojik dönüşümün hukuki sınırları
MIP Finans Direktörü Erdal Tonguç, limanların verimli çalışmasının sadece fiziksel altyapıya bağlı olmadığını, kuralların, sözleşmelerin ve uluslararası standartların oluşturduğu devasa bir hukuki ekosistemin varlığına dayandığını belirtti. Teknolojik ilerlemenin hızına dikkat çeken Tonguç, akıllı liman dönüşümünün sağlam bir zemine oturması için teknoloji ile hukuk arasındaki mesafenin kapatılması gerektiğini ifade etti. Siber güvenlik, veri güvenliği ve operasyonel süreklilik gibi konuların artık liman işletmeciliğinin merkezinde yer aldığını belirten Tonguç, dijitalleşmenin getirdiği yeni sorumlulukların hukuki açıdan netleştirilmesinin önemine değindi.
Akıllı limanlarda sorumluluk krizi
MDTO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Bedii Canatan ise denizcilik sektöründeki dönüşümün hukuki düzenlemeleri doğrudan etkilediğini belirterek, sektörün karşı karşıya olduğu kritik soruları gündeme getirdi. Otonom sistemlerin karıştığı bir kazada sorumluluğun kime ait olacağı, dijital işlemlerde hangi ülke hukukunun geçerli sayılacağı ve yeşil dönüşümle gelen yeni yükümlülüklerin nasıl yönetileceği gibi konuların sektörün öncelikli meseleleri haline geldiğini vurguladı. Canatan, bir limanın rekabet gücünün artık sadece rıhtım uzunluğuyla değil, hukuki öngörülebilirlik, dijital altyapı ve çevresel performansla ölçüldüğünü ifade etti.
Stratejik planlama ve küresel rekabet
Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Önel, limanların enerji güvenliği ve deniz emniyeti açısından taşıdığı stratejik öneme dikkat çekerek, deniz mekansal planlamasının gerekliliğini vurguladı. Türkiye Deniz Mekansal Planlama Haritası'nın önemine değinen Önel, limanların sürdürülebilir kaynak kullanımı için bütüncül bir planlamanın parçası olması gerektiğini belirtti. TBMM 26. Başkanı İsmet Yılmaz ise limanların sadece ithalat ve ihracat kapısı olmadığını, üretimden tüketime uzanan tedarik zincirlerinin merkezinde yer aldığını ifade etti. Yılmaz, Türkiye'nin küresel ticaretteki rekabet gücünün, limanların demiryolu, karayolu ve lojistik merkezleriyle entegre bir şekilde planlanmasına bağlı olduğunu sözlerine ekledi.
