Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve yaşam kalitesini ciddi oranda düşüren Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), sessiz bir halk sağlığı krizi olarak varlığını sürdürüyor. Medicana International Ankara Hastanesi'nden Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Gazi Gülbaş, hastalığın küresel ölçekte yaygınlaşmasında yaşlanan nüfusun, tütün ürünleri kullanımının, hava kirliliğinin ve mesleki zararlı maruziyetlerin temel faktörler olduğunu vurguluyor. Ancak işin en çarpıcı boyutu, hastalığın teşhis oranlarındaki düşüklükte gizli. Prof. Dr. Gülbaş, Türkiye'de KOAH ile yaşayan her 10 kişiden yalnızca birinin hastalığının farkında olduğunu ve tanı alabildiğini belirterek, bu durumun hastalığın erken evrelerde yakalanmasını engellediğini ifade ediyor.
Belirtiler Neden Göz Ardı Ediliyor?
Hastalığın en büyük düşmanı, belirtilerinin sıklıkla yaşlanmanın doğal bir sonucu veya fiziksel aktivite azlığı gibi masum nedenlerle karıştırılmasıdır. Nefes darlığı, kronik öksürük ve balgam çıkarma gibi şikayetler, hastalar tarafından uzun süre görmezden geliniyor. Prof. Dr. Gülbaş, solunum fonksiyon testiyle KOAH tanısı konulan her 10 kişiden yaklaşık 8'inin daha önce hiçbir şekilde hastalık teşhisi almadığına dikkat çekiyor. Bu tablo, toplumda hastalığa dair farkındalığın ne kadar düşük olduğunu ve risk grubundaki bireylerin daha proaktif bir yaklaşımla sağlık kontrollerinden geçmesi gerektiğini gözler önüne seriyor. Özellikle 35 yaş üzerindeki, tütün dumanına veya kimyasal maddelere maruz kalan kişilerin bu belirtileri normal kabul edip ertelememesi, hastalığın yönetilebilirliği açısından kritik bir öneme sahip.
Tedavi Sürecinde İlaç Kullanımı ve Eğitim Eksikliği
Tanı konulması tek başına yeterli değil; tedaviye uyum süreci de en az teşhis kadar büyük bir engel teşkil ediyor. Araştırmalar, tedaviye başlayan hastaların sadece yüzde 20 ile 35 arasındaki bir kesiminin ilaçlarını doğru şekilde uygulayabildiğini gösteriyor. Özellikle inhaler cihazların yanlış teknikle kullanılması, tedaviden beklenen faydayı ciddi oranda azaltıyor. Prof. Dr. Gülbaş, sadece uygun ilacın reçete edilmesinin tedavi için yeterli olmadığını, hastanın cihazı doğru kullanmayı öğrenmesinin ve tedaviye uyumunun sürekli takip edilmesinin hayati bir gereklilik olduğunu belirtiyor. Hasta eğitimi, bu noktada tedavinin ayrılmaz ve en önemli parçası haline geliyor.
Erken Tanı ile Yaşam Kalitesini Korumak Mümkün
KOAH, önlenebilir ve doğru yönetildiğinde kontrol altına alınabilen bir hastalık olma özelliğini taşıyor. Dünya KOAH Günü'nün bu yılki teması olan Daha İyi Bir Yaşam İçin Erken Tanı ve Tedavi vurgusu, hastalığın ilerlemesini durdurmak ve alevlenme risklerini yönetmek için atılması gereken adımları özetliyor. Kesin tanı için klinik değerlendirmenin yanı sıra spirometri yani solunum fonksiyon testinin yapılması şarttır. Hastalar; tütün ürünlerinden uzak durarak, hekimin önerdiği aşıları yaptırarak, dengeli beslenerek ve fiziksel aktivitelerini hekim kontrolünde sürdürerek yaşam kalitelerini koruyabilirler. Birinci derece akrabalarında KOAH bulunanlar, çocukluk çağı astımı veya tüberküloz öyküsü olanlar gibi yüksek risk grubundaki bireylerin, herhangi bir solunum yakınması hissettiklerinde vakit kaybetmeden bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurmaları, hastalığın seyrini değiştirebilecek en önemli adımdır.