Havalar ısınınca mutfakta işler değişiyor. Salatalar, buzlu içecekler ve dilimlenmiş meyveler hayat kurtarıyor. Ancak uzmanlar, bu serinletici gıdaların hijyen kurallarına dikkat edilmezse ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği konusunda uyarıyor. Medicana Sağlık Grubu'ndan Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Aslı Özer, özellikle yaz aylarında çiğ tüketilen sebze ve meyvelerdeki riskleri tek tek sıraladı.
ABD'deki marul vakaları ne anlatıyor?
Son günlerde ABD'de doğranmış iceberg marullarıyla ilişkilendirilen Cyclospora vakaları, gıda güvenliğini yeniden gündeme taşıdı. Dr. Özer, Cyclospora'nın kontamine su veya gıdalarla bulaşan bir parazit olduğunu söylüyor. Hijyen koşulları yetersiz işletmelerde hazırlanan salatalar ve güvenilir olmayan kaynaklardan elde edilen buz, bu mikroorganizmaların çoğalması için uygun ortam oluşturuyor. Yani sadece dışarıda yediğiniz salata değil, evde yaptığınız hazırlık da riskli olabilir.
Marulu yıkarken yapılan büyük hata
Marul tüketmeden önce sadece suya tutmak yetmiyor. Dr. Özer, öncelikle ellerin temizlenmesi gerektiğini, zarar görmüş yaprakların ayrılmasını ve yaprakların tek tek akan temiz su altında yıkanmasını öneriyor. Özellikle kıvrımlı yüzeyler dikkatle temizlenmeli. Ancak önemli bir uyarı var: Yıkama işlemi mikroorganizmaları tamamen yok etmez, sadece yükü azaltır. Bu yüzden marul veya diğer sebzeleri sabun, deterjan ya da çamaşır suyuyla yıkamak kesinlikle önerilmiyor.
Karpuz ve kavunda gizli tehlike
Kabuklu meyveler de risk taşıyor. Dr. Özer, karpuz ve kavunun dış yüzeyinde mikroorganizmalar bulunabileceğini, meyve yıkanmadan kesildiğinde bıçağın bu mikropları iç kısma taşıyabileceğini belirtiyor. Bu nedenle kabuğu yenmeyen meyveler bile kesilmeden önce akan su altında yıkanmalı. Sert yüzeyli ürünlerde temiz bir sebze fırçası kullanmak da yardımcı olabilir. Ayrıca açıkta, güneş altında uzun süre bekletilmiş dilimlenmiş karpuzlardan uzak durmak gerekiyor. Kesilmiş meyveler mutlaka soğukta muhafaza edilmeli.
Buz da mikrop barındırabilir
"Buz donduğu için mikroplar ölür" düşüncesi yanlış. Dr. Özer, suyu dondurmanın onu steril hale getirmediğini vurguluyor. Buzun güvenliği, hangi sudan yapıldığına ve nasıl hazırlandığına bağlı. Güvenilir olmayan sudan yapılan buz enfeksiyon riski taşıyor. Ayrıca buz makinelerinin düzenli temizlenmesi ve buzun elle değil, temiz ekipmanlarla servis edilmesi gerekiyor. Restoran ve kafelerde bu konuya dikkat etmek kritik önemde.
Hangi mikroorganizma, hangi yolla bulaşıyor?
Dr. Özer, tek bir yıkama yönteminin tüm mikropları öldürmediğini söylüyor. E. coli ve Salmonella kontamine su, toprak ve ellerle bulaşabilirken, Cyclospora özellikle taze ürünlerle ilişkilendiriliyor. Norovirus ise enfekte kişilerin elleriyle yayılıyor. Listeria ise buzdolabı sıcaklığında bile çoğalabiliyor. Bu yüzden sadece sebze yıkamak yeterli değil; el hijyeni, mutfak yüzeylerinin temizliği ve çiğ-pişmiş gıdaların ayrılması da büyük önem taşıyor.
Çapraz bulaşmaya dikkat
Evde en sık yapılan hatalardan biri, çiğ et için kullanılan bıçak veya kesme tahtasının temizlenmeden salata hazırlamak için kullanılması. Çiğ tavuktan bulaşan bir bakteri, aynı tahtada hazırlanan ve pişirilmeyecek olan salataya kolayca taşınabilir. Bu nedenle çiğ et ve sebze-meyve için ayrı kesme tahtaları kullanılması öneriliyor. Tüm mutfak ekipmanları her kullanım sonrasında uygun şekilde temizlenmeli.
Kusma ve ishal görülürse ne yapmalı?
Kirli gıdaların tüketilmesi sonucu bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı ve ateş görülebilir. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda bu tablo daha ağır seyredebilir. Dr. Özer, bu belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguluyor. Yaz aylarında taze sebze ve meyvelerden uzak durmak yerine, doğru seçim yapmak, akan su altında yıkamak ve uygun koşullarda saklamak en etkili korunma yöntemi olarak öne çıkıyor.
