Elektrikli buzdolapları ve klimalar hayatımıza girmeden önce, Anadolu insanı yaz sıcaklarıyla başa çıkmak için dağlardan getirilen karları kullanıyordu. Toprağa kazılan derin çukurlarda saklanan bu karlar, hem yiyecekleri aylarca bozulmadan koruyor hem de kavurucu sıcaklarda doğal bir serinlik kaynağı oluyordu. Ancak günümüzde bu yöntemler artık neredeyse tamamen terk edildi.
Geçmişin doğal soğutma yöntemi
Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nden Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, kar kuyularının sadece birer soğutma alanı olmadığını, aynı zamanda Anadolu’nun ortak kültürel hafızası olduğunu vurguluyor. Eskiden çocuklar kar kuyularına doldurulan karları sıkıştırmak için üzerinde tepiştirir, bu süreç mahalle halkının bir araya geldiği bir dayanışmaya dönüşürdü. Kar şerbeti, karsambaç ve kar pekmezi gibi bugün dondurmanın atası sayılan lezzetler, bu kuyulardan çıkan karlar sayesinde sofralara ulaşıyordu.
Neden yok oluyor
1970’lerden itibaren ev tipi buzdolaplarının yaygınlaşmasıyla birlikte kar kuyuları işlevini yitirdi. Artvin’in Şavşat ilçesi gibi bazı kırsal bölgelerde hala yaşayan örnekleri bulunsa da, genel olarak bu gelenek hızla siliniyor. Prof. Dr. Yılmaz, karcılık mesleğinin ve bu kültürü ayakta tutan kavramların tamamen kaybolmaması için acilen belgelenmesi gerektiğini savunuyor. Yarın bir gün bu kuyuların yerini gösteren son kişiler de aramızdan ayrıldığında, elimizde sadece modern soğutucuların soğukluğu kalacak.
