Sivas merkeze bağlı İşhanı köyü, oldukça dikkat çekici bir mimari dönüşüme ev sahipliği yapıyor. Geçmişte Ermeni nüfusun yoğun olarak yaşadığı ve 19. yüzyılda İşhan adıyla bilinen bu yerleşim yerinde, yaklaşık 600 yıllık olduğu tahmin edilen tarihi bir kilise yapısı bulunuyor. Uzun yıllar boyunca bölgedeki Ermeni cemaatinin ibadetlerini gerçekleştirdiği bu tarihi mekan, 1984 yılında alınan bir kararla camiye dönüştürülerek Müslümanların ibadetine açıldı. Aradan geçen 42 yıllık süreçte köy halkının ana ibadethanesi haline gelen yapı, geçirdiği tüm yapısal değişikliklere rağmen geçmişin izlerini hala bünyesinde taşımaya devam ediyor.
Mimari dokuda geçmişin izleri
Yapının camiye dönüştürülme süreci, mekanın özgün karakterini korumakla birlikte işlevsel bir değişim gerektirdi. Bu kapsamda kilisenin orijinal ana giriş kapısı kapatılarak, ibadet alanına uygun şekilde farklı bir noktadan yeni bir giriş oluşturuldu. İç mekan, cami düzenine göre yeniden tasarlanırken, eski sunak bölümü tamamen yok edilmek yerine korunarak ayrı bir kapıdan erişilebilir hale getirildi. Özellikle minareye çıkılan bölümlerde ve yapının bazı sütunlarında, dönemin mimari özelliklerini yansıtan iyon tarzı kaideler ve çeşitli deformasyonlara rağmen varlığını sürdüren sanatsal detaylar dikkat çekiyor. Kubbeli yapısı ile dikkat çeken bu tarihi eser, yıllar içinde yapılan müdahalelerle günümüzdeki cami görünümüne kavuştu.
Köy sakinlerinin hafızasında kalanlar
İşhanı köyü Muhtarı Caner Öntaş, yapının geçmişine dair bilgilerin kuşaktan kuşağa aktarıldığını belirterek, köyde bir dönem iki kilisenin bulunduğunu ancak bunlardan birinin yıkıldığını, günümüze ulaşan bu yapının ise camiye çevrilerek korunduğunu ifade ediyor. Köy sakinlerinden Halil Yıldız ise yapının eski dönemlerine dair daha canlı anıları paylaşıyor. Yıldız, 1960'lı yıllarda köyde yaşayan Ermeni ailelerin bu kiliseyi aktif olarak kullandığını, çocuklarını burada vaftiz ettiklerini ve duvarlarda Meryem Ana tasvirlerinin yer aldığını aktarıyor. Camiye dönüştürme sürecinde bu tasvirlerin kazınarak iç mekanın boşaltıldığını belirten Yıldız, minarenin ise 1984 yılında babası tarafından inşa edildiğini vurguluyor.
Çok kültürlü mirasın sessiz tanığı
Bugün aktif olarak ibadete açık olan bu yapı, sadece bir cami değil, aynı zamanda Sivas'ın çok kültürlü geçmişinin sessiz bir tanığı konumunda. Tarihi kayıtlara göre 1877 yılında İşhan adıyla anılan köy, 19. yüzyılda Ermeni nüfusun yoğun olduğu bir merkezdi. Köydeki bu tarihi yapı, 42 yıldır cami olarak hizmet vermeye devam ederken, mimari unsurları ve geçmişten gelen dokusuyla ziyaretçilerin ve araştırmacıların ilgisini çekmeyi sürdürüyor. Geçmişin izlerini tamamen silmek yerine, onları yeni bir işlevle birleştiren bu yapı, bölgenin kültürel mirasının bir parçası olarak varlığını koruyor.
