Türkiye'nin bilimsel ve teknolojik geleceğini şekillendirecek olan Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) kapsamında, üniversitelere sağlanan merkezi bütçe desteğinde rekor bir artışa gidildi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Kültür ve Kongre Merkezi'nde düzenlenen toplantıda konuşan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 2022 yılında 115,2 milyon lira olan desteğin, 2026 yılı itibarıyla 1,4 milyar liraya yükseldiğini duyurdu. Bu devasa artış, Türkiye'nin yükseköğretimdeki araştırma kapasitesini güçlendirme kararlılığının en somut göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Performans odaklı destek modeli
Programın uygulanmaya başladığı 2022 yılından bu yana istikrarlı bir büyüme grafiği çizdiğini belirten Yılmaz, 188 projeyle başlayan sürecin bugün 548 projeyi kapsayan geniş bir ekosisteme dönüştüğünü vurguladı. Devletin sağladığı 1,4 milyar liralık kaynağın yanı sıra üniversitelerin kendi öz kaynaklarından ayırdığı 491 milyon liralık bütçe, toplamda 1,9 milyar liralık bir araştırma hacmi oluşturdu. Yılmaz, bu modelin üniversitelerin kendi kaynaklarını araştırmaya yönlendiren bir kaldıraç işlevi gördüğünü ifade ederek, fen ve mühendislik alanlarındaki yoğunlaşmanın yüksek katma değerli üretime doğrudan katkı sağlayacağını belirtti.
Küresel rekabette yeni vizyon
Dünyanın ekonomik rekabet haritasının yeniden çizildiği bir dönemden geçildiğini hatırlatan Cumhurbaşkanı Yardımcısı, kaynakların stratejik kullanımının bir tercih değil zorunluluk olduğunu dile getirdi. ADEP'in yeni döneminde dijitalleşme, bağımsız uzman değerlendirmesi ve hesap verebilirlik ilkelerinin ön planda tutulacağını belirten Yılmaz, üretilen bilginin sanayiyle buluşmasının temel başarı kriteri olduğunu söyledi. Bu kapsamda, genç araştırmacıların proje ekiplerindeki rolünün güçlendirilmesi ve uluslararası ortaklıkların teşvik edilmesi hedefleniyor.
Türkiye'nin bilimsel yükselişi
Türkiye'nin son 23 yılda Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payını yüzde 0,51'den yüzde 1,46'ya çıkardığını belirten Yılmaz, bilimsel yayın sıralamasında 29'unculuktan 15'inciliğe yükselindiğini hatırlattı. Araştırma üniversitelerinin Q1 ve Q2 dergilerdeki yayın oranlarının OECD ortalamasına yaklaştığına dikkat çeken Yılmaz, 2027 yılı itibarıyla başarılı uluslararası öğrencilerin araştırma görevlisi kadrolarına alınarak Türkiye'nin küresel bir yetenek merkezi haline getirileceğini müjdeledi. Ayrıca, yapay zeka, biyoteknoloji ve çip teknolojileri gibi kritik alanlarda istihdam garantili yeni bir doktora modelinin hayata geçirildiği açıklandı.
Akademik başarı sıralaması
Toplantıda, araştırma üniversitelerinin yıllık akademik performanslarına göre hazırlanan güncel sıralama da paylaşıldı. Listenin zirvesinde Koç Üniversitesi yer alırken, onu Sabancı Üniversitesi ve ODTÜ takip etti. İstanbul Teknik Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Boğaziçi Üniversitesi gibi köklü kurumların da üst sıralarda yer aldığı listede, toplam 23 üniversite araştırma üniversitesi statüsünde bulunuyor. Bu kurumlar, Türkiye'nin bilimsel üretim kapasitesinin lokomotifi olarak faaliyetlerini sürdürüyor.
